Text Size

Szukaj w naszym serwisie!

Zagrożenia Azbestem

I.    Wprowadzenie
Gmina Krupski Młyn od 2009 roku przystępuje do „Programu usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest stosowanych na terytorium Polski” przyjętego przez Radę inistrów Rzeczypospolitej Polskiej 14 maja 2002 roku. Program ten zakłada oczyszczenie do 2032 roku terytorium Polski z azbestu
i usunięcie stosowanych od wielu lat wyrobów zawierających azbest. Program nakłada na gminy następujące zadania:
1. Uwzględnienie usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest w gminnych planach gospodarki odpadami.
2. Współpracę z lokalnymi mediami celem rozpowszechniania informacji dotyczących zagrożeń powodowanych przez azbest oraz wyroby z azbestem.
3. Przygotowywanie wykazów obiektów zawierających azbest oraz rejonów występującego narażenia na ekspozycję azbestu.
Azbest jest znany od kilku tysięcy lat, a szerokie zastosowanie uzyskał w ostatnich 100 latach. Służył on do produkcji wyrobów budowlanych, szczególnie płyt dachowych, elewacyjnych oraz rur. Trwałość płyt azbestowo - cementowych szacuje się na 30 lat, natomiast okres eksploatacji innych wyrobów jest z reguły krótszy. Korodujące wyroby zawierające azbest uwalniają pył azbestowy, który wnikając do organizmu wywołuje poważne choroby układu oddechowego. Dlatego władze samorządowe Krupskiego Młyna mając na uwadze zdrowie mieszkańców oraz prawo Unii Europejskiej podejmują działania w kierunku likwidacji tak niebezpiecznego odpadu, jakim jest azbest. Badania archeologiczne prowadzone w Finlandii dowiodły, iż azbest był już stosowany od ok. 4500 lat. W Europie Południowej znany jest od ponad 2500 lat. Zapiski w kronikach donoszą, że azbest od XV do XIX wieku dodawany był do różnych surowców w celu uzyskania, m.in., knotów do świec, niepalnego papieru, skóry, a także do wyrobów tekstylnych np. sukna na płaszcze żołnierskie.
Nazwa azbest nie określa konkretnego minerału, lecz dotyczy ogółu minerałów krzemianowych tworzących włókna. Przyjmuje się, że azbestami są włókniste odmiany minerałów występujące w przyrodzie w postaci wiązek włókien cechujących się nadzwyczajną wytrzymałością na rozciąganie, elastycznością i odpornością na działanie czynników chemicznych i fizycznych. Ze względu na swoje zalety takie jak: odporność na wysokie temperatury, działanie mrozu, kwasów, substancji żrących, a także elastyczność stosowany był szeroko od ponad 100 lat w około 3 tys. wyrobów przemysłowych.
Dziś jednak wiadomo, że jest szkodliwy dla zdrowia. Dlatego produkcja oraz stosowanie azbestu zostały zakazane, co reguluje Ustawa z dnia 19 czerwiec 1997r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest (Dz. U. z dnia 28 sierpnia 1997 r. z póź. zm.). Szacuje się, że na terenie Polski znajduje się ponad 15,5 miliona ton wyrobów zawierających azbest. Ze względu na zagrożenie, jakie stwarzają powinny zostać usunięte ze wszystkich obiektów w kraju do końca 2032 roku.
W Polsce azbest najczęściej wykorzystywano do produkcji:
- pokryć dachów: eternit falisty i płaski,
- płyt elewacyjnych i balkonowych,
- rur do wykonywania instalacji wodociągowych, kanalizacyjnych i centralnego ogrzewania,
- sprzęgieł i hamulców do wind,
- różnych typów izolacji cieplnej, bojlerów, kotłów, wymienników ciepła, przewodów centralnego ogrzewania,
- ognioodpornych kocy azbestowych.
Azbest wykorzystywany był także między innymi przy produkcji sprzętu gospodarstwa domowego, np. kuchenek, piecyków elektrycznych i gazowych, opiekaczy, suszarek do włosów oraz siatek azbestowych. Surowca tego używano do produkcji farb, pokostów, klejów, smarów, płytek i wykładzin podłogowych. Pomimo szerokiego zastosowania praktycznego materiały zawierające azbest należą do substancji stwarzających szczególne zagrożenie dla zdrowia ludzi i z tego powodu powinny podlegać sukcesywnej eliminacji. Odpady zawierające azbest należą do odpadów niebezpiecznych a gospodarka nimi wymaga prawidłowego podejścia oraz szczególnej kontroli.

II.    Cele i zadania programu
Zgodnie z „Programem usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest stosowanych na terytorium Polski” celem programu jest:
- spowodowanie oczyszczenia terytorium Polski z azbestu oraz usuniecie stosowanych od wielu lat wyrobów zawierających azbest,
- wyeliminowanie negatywnych skutków zdrowotnych u mieszkańców Polski spowodowanych azbestem oraz ustalenie koniecznych do tego uwarunkowań,
- spowodowanie sukcesywnej likwidacji oddziaływania azbestu na środowisko i doprowadzenie w określonym horyzoncie czasowym, do spełnienia wymogów ochrony środowiska,
- stworzenie odpowiednich warunków do wdrożenia przepisów prawnych oraz norm postępowania zgodnych z wyrobami zwierającymi azbest stosowanych w Unii Europejskiej.
Zadaniem programu jest określenie warunków sukcesywnego usuwania wyrobów zawierających azbest. Program podjęty przez Radę Ministrów zawiera informację o ilości wyrobów oraz rozmieszczeniu terytorialnym w Polsce, szacunkowe potrzeby finansowe na unieszkodliwienie azbestu, propozycje organizacji i monitoringu programu w układzie centralnym i terytorialnym.
Zgodnie z w/w Programem do zadań Gminy zalicza się:
- uwzględnienie usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest w gminnych planach gospodarki odpadami,
- współpraca z lokalnymi mediami celem rozpowszechniania informacji dotyczących zagrożeń powodowanych przez azbest oraz wyroby z azbestu,
- przygotowanie wykazu obiektów zawierających azbest oraz rejonów występującego narażenia na ekspozycję azbestu,
- przygotowanie rocznych sprawozdań z realizacji programu. Gmina Krupski Młyn – na podstawie rządowego programu – opracowała własny „Program usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest dla Gminy Krupski Młyn”. Cele programu są podobne a skala obejmuje terytorium Gminy Krupski Młyn.
Osiągając ten cel Gmina Krupski Młyn wypełni zobowiązanie, jakie Polska złożyła Unii Europejskiej, deklarując oczyszczenie terenu państwa z azbestu i wyrobów go zawierających do 2032 roku. Gmina Krupski Młyn zakłada usunięcie azbestu i wyrobów zawierających azbest z terenu Gminy do 2030 roku.

Program zakłada realizację następujących zadań:
1. Inwentaryzacja i utworzenie bazy danych o lokalizacji istniejących wyrobów zawierających azbest.
2. Opracowanie mapy zagrożeń działania azbestu.
3. Edukacja mieszkańców w zakresie szkodliwości azbestu, obowiązków dotyczących postępowania z wyrobami zawierającymi azbest oraz sposobów bezpiecznego ich usuwania oraz unieszkodliwiania.
4. Mobilizowanie właścicieli budynków do usunięcia wyrobów zawierających azbest poprzez system pomocy edukacyjnej i finansowej.
5. Mobilizowanie właścicieli obiektów przemysłowych do usunięcia wyrobów zawierających azbest.
6. Odbiór odpadów azbestowych z nieruchomości osób fizycznych, wspólnot mieszkaniowych, jednostek budżetowych, zakładów budżetowych i innych.
7. Podjęcie działań w kierunku pozyskania funduszy ze źródeł zewnętrznych na realizację Programu.
8. Udzielanie pomocy finansowej osobom fizycznym, wspólnotom mieszkaniowym i innym właścicielom zasobów mieszkaniowych w usuwaniu odpadów zawierających azbest.
9. Przeznaczenie części środków finansowych z budżetu Gminy na realizację Programu.
10. Pomoc w poszukiwaniu źródeł finansowania osobom fizycznym, wspólnotom mieszkaniowym, innym właścicielom zasobów mieszkaniowych i przedsiębiorcom na wymianę pokryć dachowych i elewacji z azbestu.
11. Wymiana rur wodociągowo – kanalizacyjnych z azbestu.
12. Eliminacja możliwości powstawania „dzikich” wysypisk z odpadami zawierającymi azbest.
13. Bieżący monitoring realizacji Programu i okresowe raportowanie jego realizacji władzom samorządowym oraz mieszkańcom.
14. Okresowa weryfikacja i aktualizacja Programu.

III.    Szkodliwość azbestu dla zdrowia ludzkiego
Chorobotwórcze działanie azbestu jest wynikiem wdychania włókien zawieszonych w powietrzu. Ryzyko wynikające dla zdrowia z wchłaniania pyłu drogą pokarmową jest znikome.
Biologiczna agresywność pyłu azbestu jest związana ze stopniem penetracji i ilością włókien w dolnej części układu oddechowego. Proces ten zależy od fizycznych
i aerodynamicznych cech włókien. Szczególne znaczenie ma średnica poszczególnych włókien, długość odgrywa mniejszą rolę. Największe zagrożenie dla organizmu ludzkiego stwarzają włókna, które przenikają do pęcherzyków płucnych, tzw. włókna respirabilne.
Są to włókna o średnicy mniejszej niż 3 µm długości powyżej 5 µm. Włókna cienkie o średnicy poniżej 3 µm przenoszone są łatwiej i odkładają się w końcowych odcinkach dróg oddechowych, podczas, gdy włókna grube, o średnicy powyżej 5 µm, zatrzymują się w górnej części ukła¬du oddechowego. Skręcone włókna chryzotylu o dużej średnicy mają tendencje do zatrzymywania się wyżej niż igłowate włókna azbestów amfibolowych,
z łatwością przenikające do obrzeży płuca.
Wyniki dotychczasowych badań wskazują, że zatrzymywanie chryzotylu w górnych drogach układu oddechowego jest bardziej prawdopodobne, niż zatrzymywanie amfiboli. Usuwanie zaś chryzotylu z płuc jest również bardziej skuteczne, a więc retencja amfiboli
w płucach jest większa. Na występowanie i typ patologii wpływa rodzaj azbestu, wymiary tworzących go włókien oraz stężenie włókien i czas trwania narażenia, a więc kumulowana dawka pyłu azbestu w ciągu życia osobniczego, określana iloczynem średniego stężenia pyłu i czasu trwania ekspozycji oraz efektywność biologicznych mechanizmów oczyszczania układu oddechowego.
Cechą szczególną azbestu jest to, że włókna gromadzą się i pozostają w tkance płucnej w ciągu całego życia powodując po wielu, czasem kilkudziesięciu, latach zmiany chorobowe.
Pojawianie się patologii będących następstwem ekspozycji na pył azbestu jest zależne od rodzaju ekspozycji. W narażeniu na pył azbestu wyróżnia się ekspozycję zawodową, parazawodową, domową i środowiskową. Różnią się one w sposób istotny wielkością stężeń włókien, ich rozmiarami, długością trwania narażenia, a co za tym idzie skutkami dla zdrowia i wielkością ryzyka wystąpienia określonych nowotworów złośliwych.
Narażenie zawodowe na pył azbestu może być przyczyną pylicy azbestowej (azbestozy), łagodnych zmian opłucnowych, raka płuca i międzybłoniaków.
W ekspozycji parazawodowej i środowiskowej na pył azbestu praktycznie głównym skutkiem, który należy brać pod uwagę jest międzybłoniak opłucnej. W zależności od poziomu ekspozycji obserwowany jest wzrost ryzyka raka płuca.
Doniesienia kliniczne i epidemiologiczne sugerują, że z azbestem może być również związane występowanie innych nowotworów: krtani, żołądka i jelit, trzustki, jajnika oraz chłoniaków. Jednak zwiększenie ryzyka w tych grupach nowotworów nie jest wystarczająco pewna, ze względu na rozbieżność wyników w różnych badaniach można je określać jedynie jako prawdopodobne.
Długie okresy między pierwszym narażeniem a pojawieniem się patologii ¬zwłaszcza nowotworów - oznaczają, że aktualnie wykrywane skutki odnoszą się do ekspozycji na pył azbestu mającej miejsce 20--40 lat temu.
Azbestoza, czyli śródmiąższowe zwłóknienie tkanki płucnej z obecnością ciałek lub włókien azbestowych jest główną patologią zawodową pracowników zakładów przetwórstwa surowca. Pierwsze doniesienia o szkodliwym wpływie pyłu azbestu na układ oddechowy przypadają na lata 20-30-te ubiegłego wieku i pochodzą z Anglii. Ciężkość azbestozy zależy zarówno od kumulowanej dawki włókien azbestu, jak
i okresu, jaki upłynął od pierwszego narażenia. Procesy zwłóknieniowe przebiegają stosunkowo wolno - rzadko objawy kliniczne poja¬wiają się w okresie krótszym od 10 lat. Włókna azbestowe mogą zalegać w tkance płucnej przez długi okres i proces zwłóknieniowy może się ujawnić po wielu latach od ustania narażenia. Azbestozy nie stwierdza się w warunkach narażeń komunalnych. Stężenia włókien azbestu występujące na stanowiskach pracy są 500-1000 razy wyższe od stężeń odnotowywanych w środowisku. W przeszłości różnice były znacznie większe, a stężenia      w zakładach przetwórstwa azbestu wynosiły ponad 100 tys. włókien/dm3. Powszechnie uznawana jest teza, że pylica azbestowa istotnie zwiększa ryzyko wystąpienia raka płuca.
Rozpoznawanie azbestozy, szczególnie jej wczesnych stadiów, stwarza znaczne trudności ze względu na brak swoistości objawów klinicznych choroby, zarówno subiektywnych jak i objawów przedmiotowych oraz zmian radiologicznych.
Największą wartość rozpoznawczą mają zmiany radiologiczne płuc, które charakteryzują się zróżnicowanym stopniem zaawansowania i różną dynamiką.
 
Zmiany opłucnowe spowodowane pyłem azbestu mogą występować pod postacią blaszek, zgrubień i odczynów wysiękowych. Łagodne zmiany opłucnowe nie mają większego znaczenia klinicznego. Zgrubienia opłucnej zwykle towarzyszą procesom włóknienia sąsiadującej tkanki płucnej.
Skutkiem zdrowotnym narażenia na azbest jest rak płuca i międzybłoniak opłucnej lub otrzewnej. Nowotwory te rozwijają się gwałtownie i charakteryzują się krótką przeżywalnością.
Rak płuca jest najpowszechniejszym nowotworem złośliwym powodowanym przez azbest. Powiązanie między zawodową ekspozycją na pył azbestu a występowaniem raka płuca po raz pierwszy zostało zasygnalizowane równocześnie przez Lyncha i Smitha
w Stanach Zjednoczonych oraz Gloyne'a w Wielkiej Brytanii w 1935 roku, tj. około 50 lat po zastosowaniu azbestu na skalę przemysłową. Nowotwory płuca powodowane przez azbest pod względem klinicznym i patomorfologicznym nie różnią się od nowotworów występujących spontanicznie w populacji generalnej.
Istnieją dostateczne dowody epidemiologiczne pozwalające stwierdzić, że wszystkie typy azbestu powodują raka płuca. Zagrożenie wystąpieniem raka płuca w badanych populacjach zawodowo narażonych na pył azbestu wykazuje duże zróżnicowanie
w zależności od typu włókna, technologii przetwórstwa, zawartości włókien respirabilnych w pyle, średnicy, długości, kształtu włókna, stężenia pyłu, liczby lat pracy w warunkach narażenia i ogólnej dawki pyłu.
Obecnie niemożliwe jest oddzielenie przypadków raka płuca spowodowa¬nych paleniem od przypadków spowodowanych narażeniem na azbest. Nowotwory te, jeśli chodzi o postać histopatologiczną, są takie same.
Badania wystąpienia raka płuca w zależności od palenia papierosów i narażenia na azbest wykazały synergizm działania obu tych czynników jednocześnie. Ryzyko wystąpienia raka płuca u osób narażonych na azbest nigdy niepalących jest S-krotnie wyższe, a u palących 50-krotnie wyższe w porównaniu z osobami nienarażonymi
i niepalącymi.

Międzybłoniak opłucnej, rzadko występujący nowotwór złośliwy - jest przedmiotem znacznego zainteresowania ze względu na udowodniony związek przyczynowy
z ekspozycją na pył azbestu zarówno zawodową jak i środowiskową. Pierwsze doniesienie Wagnera (1960), wykazujące endemiczne występowanie międzybłoniaka opłucnej wśród mieszkańców w rejonie kopalń krokidolitu w obecnej Republice Południowej Afryki, spowodowało znaczny wzrost zainteresowania tym nowotworem
i podejmowanie badań dotyczących tego problemu. Międzybłoniaki opłucnej charakteryzuje się wysoką śmiertelnością oraz krótką przeżywalnością wynoszącą około półtora roku od momentu wystąpienia najczęstszych objawów klinicznych w postaci trudności oddechowych, bólów w klatce piersiowej, kaszlu, wysięku w jamie opłucnej. Wykrycie związku przyczynowego między występowaniem międzybłoniaka opłucnej
i ekspozycją na pył azbestu, ze względu na rozpowszechnienie i różnorodne zastosowanie tego surowca i jego wyrobów, spowodowało znaczne społeczne zaniepokojenie skutkami ekspozycji środowiskowej.
Rozpatrując zagrożenie zdrowia mieszkańców w kontekście zanieczyszczenia środowiska azbestem należy zwrócić uwagę na cech szczególne azbestu jako czynnika szkodliwego w środowisku, a mianowicie:
1.    praktyczną niezniszczalność włókien azbestu,
2.    uwalnianie się elementarnych włókien z materiałów zawierających azbest w miarę ich degradacji,
3.    rozproszenie źródeł emisji pyłu azbestu do powietrza związane z powszechnością stosowania wyrobów zawierających azbest.

IV.    Obowiązujące w Polsce akty prawne dotyczące azbestu oraz ochrony przed jego szkodliwością, wraz z krótkim opisem.

A.    Ustawy:
1.    Ustawa z dnia 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest (Dz. U. Nr 3, poz. 20, z 2004 r.) Ustawa weszła
w życie od 28 września 1997 roku. Zakazuje ona wprowadzania na polski obszar celny azbestu, wyrobów zawierających azbest, produkcji wyrobów zawierających azbest oraz obrotu azbestem i wyrobami zawierającymi ten surowiec. Zgodnie z ustawą produkcja płyt azbestowo-cementowych została zakończona we wszystkich zakładach do 28 września 1998 r.,
a z dniem 28 marca 1999 r. nastąpił zakaz obrotu tymi płytami. Wyjątek stanowi tylko azbest i wyroby zawierające azbest dopuszczone do produkcji lub do wprowadzenia na polski obszar celny spośród wyrobów określonych w załączniku nr 1 do ustawy. Wykaz tych wyrobów określa corocznie Minister właściwy do spraw gospodarki w drodze rozporządzenia. Wymieniona ustawa praktycznie zamknęła okres stosowania wyrobów zawierających azbest w Polsce, pozostaje natomiast problem sukcesywnego usuwania zużytych wyrobów w sposób nie zagrażający zdrowiu ludzi i zanieczyszczeniu środowiska. Ustawa porządkuje również zagadnienia związane z opieką zdrowotną pracowników, którzy mieli kontakt z azbestem.

2.    Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. Nr 39, poz. 251,
 z 2007 r. ze zm.). Ustawa określa zasady postępowania z odpadami,
w sposób zapewniający ochronę życia i zdrowia ludzi oraz ochronę środowiska zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju, a w szczególności zasady zapobiegania powstawaniu odpadów i ich negatywnego oddziaływania na środowisko, a także odzysku lub unieszkodliwiania odpadów. W ustawie określone są obowiązki wytwórców i posiadaczy odpadów, w tym odpadów niebezpiecznych. Ustawa reguluje całokształt spraw administracyjnych, związanych z postępowaniem przy zbieraniu, transporcie, odzysku i unieszkodliwianiu, w tym składowaniu odpadów,
a także wymagań technicznych i organizacyjnych dotyczących składowisk odpadów. Ustawa wprowadza obowiązek opracowania planów gospodarki odpadami na szczeblu krajowym, wojewódzkim, powiatowym i gminnym. Zgodnie z art. 31 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz zmianie niektórych ustaw, krajowy plan gospodarki odpadami został przyjęty pod koniec 2001 roku. Art. 10, ust. 4 tej samej ustawy stanowi, że wojewódzkie, powiatowe
i gminne programy ochrony środowiska, zawierające plany gospodarki odpadami mają być uchwalone przez odpowiednie organy
w następujących terminach:
•    programy wojewódzkie – do 30 czerwca 2003 r. – uchwalane przez sejmiki województw,
•    programy powiatowe – do 31 grudnia 2003 r. - uchwalane przez rady powiatów,
•    programy gminne – do 30 czerwca 2004 r. - uchwalane przez rady gmin.

3.    Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane ( tekst jednolity Dz. U.
z 2006 r. Nr 156, poz. 1118) Wśród wielu przepisów znajduje się zapis mający zastosowanie w przypadkach występowania azbestu. Art. 30 ust. 3 stanowi: właściwy organ może nałożyć, w drodze decyzji, obowiązek uzyskania pozwolenia na wykonanie określonego obiektu lub robót budowlanych, objętych obowiązkiem zgłoszenia, o którym mowa w ust. 1 tego art. jeżeli ich realizacja może naruszyć ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego lub spowodować:
•    zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia
•    pogorszenie stanu środowiska lub stanu zachowania zabytków,
•    pogorszenie warunków zdrowotno-sanitarnych,
•    wprowadzenie, utrwalenie bądź zwiększenie ograniczeń lub uciążliwości dla terenów sąsiednich.

4.    Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 25, poz. 150 z 2008 r., z t.j.) Ustawa określa zasady ochrony środowiska oraz warunki korzystania z jego zasobów, z uwzględnieniem wymagań zrównoważonego rozwoju. Ustawa zawiera szereg istotnych i ważnych postanowień dotyczących m.in.:
•    państwowego monitoringu środowiska, jako systemu pomiarów, ocen i prognoz stanu środowiska oraz gromadzenia, przetwarzania i rozpowszechniania informacji o środowisku,
•    opracowania prognoz oddziaływania na środowisko, w tym gospodarki odpadami, a także programów wojewódzkich, zmierzających do przestrzegania standardów jakości środowiska,
•    ochrony powietrza przed zanieczyszczeniem, sposobu postępowania z substancjami stwarzającymi szczególne zagrożenie dla środowiska,
•    kar i odpowiedzialności za nieprzestrzeganie zasad i przepisów dotyczących ochrony środowiska,
•    konieczności oznaczenia instalacji lub urządzeń, w których był lub jest wykorzystywany azbest oraz miejsc, w których on się znajduje.

5.    Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 100, poz. 1085, z późn. zm..). Ustawa reguluje tryb postępowania oraz obowiązki podmiotów określanych ustawą. W art. 54 ustawa odnosi się do odpowiednich zapisów ustawy z dnia 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest. Ustawa udziela delegacji ministrowi właściwemu do spraw gospodarki, do określenia w drodze rozporządzenia w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw wewnętrznych,   ministrem właściwym do spraw transportu oraz ministrem właściwym do spraw środowiska – sposobów i warunków bezpiecznego użytkowania i usuwania wyrobów zawierających azbest.

6.    Ustawa z dnia 11 stycznia 2001 r. o substancjach i preparatach chemicznych (Dz. U. Nr 11, poz. 84, z późn. zm.). Ustawa reguluje – na gruncie prawa europejskiego – problematykę dotycząca substancji
i preparatów chemicznych, w tym niebezpiecznych. Ustawa określa warunki, zakazy lub ograniczenia produkcji, wprowadzania do obrotu lub stosowania substancji i preparatów chemicznych, w celu ochrony przed szkodliwym wpływem tych substancji i preparatów na zdrowie człowieka lub na środowisko. Zgodnie z ustawą tworzy się urząd Inspektora do Spraw Substancji i Preparatów Chemicznych.

7.    Ustawa z dnia 28 października 2002 r. o przewozie drogowym towarów niebezpiecznych (Dz. U. Nr 199, poz. 1671). Ustawa określa zasady przewozu drogowego towarów niebezpiecznych, wymagania w stosunku do kierowców i innych osób wykonujących czynności związane z tym przewozem oraz organy właściwe do sprawowania nadzoru i kontroli
w tych sprawach. Przy przewozach materiałów niebezpiecznych w kraju obowiązują przepisy zawarte w załącznikach A i B do Umowy europejskiej dotyczącej międzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych (ADR) – Jednolity tekst Umowy ADR (Dz. U. Nr 30, poz. 287, z 1999 r.). Przepisy umowy ADR oraz ustawy określają warunki załadunku i wyładunku oraz przewozu odpadów niebezpiecznych na składowisko. Pojazdy powinny być zaopatrzone w świadectwo dopuszczenia pojazdu do przewozu materiałów niebezpiecznych wydane przez upoważnioną stację kontroli pojazdów, zaś kierowcy pojazdów winni być przeszkoleni w zakresie przewozu towarów niebezpiecznych.

8.    Ustawa z dnia 19 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o odpadach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Z 2003 r. Nr 7, poz. 78). Artykuł 6 ustawy nadaje nowe brzmienie (nowelizuje) art. 4 ustawy z dnia 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest. Zgodnie z tym art. opracowywany jest projekt rozporządzenia Ministra GPiPS.

B.     Rozporządzenia:
1.    Zarządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 12 marca 1996 r. w sprawie dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia, wydzielonych przez materiały budowlane, urządzenia i elementy wyposażenia w pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt ludzi (M.P. Nr 19, poz. 231). Określa jako niedopuszczalny dodatek azbestu
w materiałach budowlanych, z terminem obowiązywania od dnia 1 stycznia 1997 r.
2.    Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 stycznia 2003 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie czynników rakotwórczych w środowisku pracy oraz nadzoru nad stanem zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz.U. Nr 36, poz. 314 z 2003 r.). Określa azbest (aktynolit, amozyt, antiofilit, chryzotyl, krokidolit, tremolit) o numerze CAS 1332-21-4 jako czynnik rakotwórczy dla ludzi. Szczegółowo określono również obowiązki pracodawcy w zakresie rejestru czynników rakotwórczych, stosowania środków zapobiegawczych, informowania pracowników
o zagrożeniach dla zdrowia, przeszkolenia pracowników oraz obowiązki lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikiem.
 
3.    Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 kwietnia 2004 r. w sprawie sposobów i warunków bezpiecznego użytkowania i usuwania wyrobów zawierających azbest (Dz.U. Nr 71, poz. 649 z 2004 r.). Rozporządzenie nakłada na właścicieli lub zarządców obiektów budowlanych obowiązek dokonania przeglądu technicznego wyrobów zawierających azbest zgodnie z załącznikiem nr 1 do rozporządzenia. Jeden egzemplarz „oceny” należało złożyć do terenowego organu nadzoru budowlanego w terminie do 31 marca 1999 r., co miało na celu dokonanie inwentaryzacji wyrobów wymagających usunięcia
w danym rejonie w określonym przedziale czasowym. Wszystkie wyroby posiadające gęstość objętościową mniejszą niż 1000 kg/m3 oraz zużyte wyroby o gęstości większej niż 1000 kg/m3 (azbestowo-cementowe) powinny być usunięte na koszt właściciela.
W rozporządzeniu określono zasady usuwania tych wyrobów, sposób pakowania i oznakowania powstałych odpadów zawierających azbest do przewiezienia na miejsce składowania. Wykonawca prac polegających na usunięciu wyrobów zawierających azbest z obiektów i urządzeń budowlanych o łącznej powierzchni ponad 500m2 obowiązany jest do wykazania braku zanieczyszczenia azbestem miejsc wykonywania robót, przez przedstawienie wyników pomiarów stężeń pyłów azbestu. Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej przygotuje nowelizację tego rozporządzenia.

4.    Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 14 października 2005 r. w sprawie zasad bezpieczeństwa i higieny pracy przy zabezpieczaniu
i usuwaniu wyrobów zawierających azbest oraz programu szkolenia
w zakresie bezpiecznego użytkowania takich wyrobów (Dz. U. Nr 216, poz. 1824). Określa obowiązki pracodawcy zatrudniającego pracowników przy usuwaniu wyrobów zawierających azbest. Pracodawca obowiązany jest stosować środki ochrony pracowników przed szkodliwym działaniem pyłu zawierającego azbest, a przed przystąpieniem do prac sporządzić ich szczegółowy plan. Pracownicy zatrudnieni przy pracach w kontakcie
z azbestem, pracodawcy i osoby kierujące takimi pracami powinni być przeszkoleniu w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy zgodnie
z programem określonym w załączniku nr 2 do rozporządzenia. Przedmiotowe rozporządzenie jest nowelizowane.
       
5.    Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 27 września 2001 r.
w sprawie katalogu odpadów  (Dz. U. Nr 112, poz. 1206). Zamieszcza rodzaje odpadów zawierających azbest na liście odpadów niebezpiecznych w wymienionych niżej grupach i podgrupach
z przypisanym kodem klasyfikacyjnym:
06 07 01* - odpady azbestowe z elektrolizy
06 13 04* - odpady z przetwarzania azbestu
10 11 81* - odpady zawierające azbest ( z hutnictwa szkła)
10 13 09* - odpady zawierające azbest z produkcji elementów cementowo-azbestowych
15 01 11* - opakowania z metali zawierające niebezpieczne, porowate elementy wzmocnienia konstrukcyjnego (np. azbest) włącznie z pustymi pojemnikami ciśnieniowymi
16 01 11* - okładziny hamulcowe zawierające azbest
16 02 12* - zużyte urządzenia zawierające azbest
17 06 01* - materiały izolacyjne zawierające azbest
17 06 05* - materiały konstrukcyjne zawierające azbest
UWAGA: gwiazdka oznacza odpady niebezpieczne

6.    Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 11 grudnia 2001 r.
w sprawie wzorów dokumentów stosowanych na potrzeby ewidencji odpadów (Dz. U. Nr 152, poz. 1736). Określa wzory dokumentów stosowanych do prowadzenia ilościowej i jakościowej ewidencji odpadów celem zapewnienia kontroli ich przemieszczania. Do prowadzonej ewidencji odpadów obowiązani są posiadacze odpadów, w tym także wytwórcy odpadów. Ewidencje odpadów prowadzi się za pomocą dwóch dokumentów: karty ewidencji odpadów oraz karty przekazania odpadów. Karta przekazania odpadu wypełniana jest w dwóch egzemplarzach przez posiadacza przekazującego odpady na rzecz innego posiadacza odpadów. Posiadacz odpadów, który odpady przejmuje (np. zarządzający składowiskiem odpadów) zobowiązany jest do potwierdzenia na karcie przekazania odpadu fakt przyjęcia odpadu. Karty informacyjne służą do naliczania opłat za umieszczenie w danym roku odpadów na składowisku wnoszonych na rachunek dystrybucyjny urzędu marszałkowskiego właściwego ze względu na miejsce składowania odpadów.

7.    Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 11 grudnia 2001 r. w sprawie zakresu informacji oraz wzorów formularzy służących do sporządzania i przekazywania zbiorczych zestawień danych (Dz. U. Nr 152, poz. 1737). Określa zakres informacji dotyczących składu i właściwości komunalnych osadów ściekowych oraz wzory formularzy do sporządzania i przekazywania zbiorczego zestawienia odpowiednich danych.

8.    Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 listopada 2002 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. Nr 217, poz. 1833). Określa najwyższe dopuszczalne stężenia w środowisku pracy pyłów zawierających azbest:
a) pyły zawierające azbest chryzotyl      -  1,0 mg/m3
    - włókna respirabilne                       -  0,2 włókien w cm3
b) pyły zawierające azbest krokidolit      -  0,5 mg/ m3
    - włókna respirabilne                       -  0,2 włókien w cm3

9.    Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 19 grudnia 2002 r.
w sprawie zakresu i sposobu stosowania przepisów o przewozie drogowym towarów niebezpiecznych (Dz.U. Nr 236, poz. 1986). Przepisy o przewozie drogowym materiałów niebezpiecznych stosuje się odpowiednio do transportu odpadów niebezpiecznych spełniających określone w tych przepisach kryteria klasyfikacyjne dla zaliczenia ich do jednej z klas towarów niebezpiecznych. Przy przewozach materiałów niebezpiecznych w kraju obowiązują przepisy zawarte w załącznikach A i B do Umowy europejskiej dotyczącej międzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych (ADR) - Jednolity tekst Umowy ADR (Dz. U. Nr 30, poz. 287, z 1999 r.). Odpady zawierające azbest pochodzące z budowy, remontu i demontażu obiektów budowlanych oraz odpady izolacyjne zawierające azbest zgodnie z ADR zaliczone zostały do klasy 9 – różne materiały i przedmioty niebezpieczne, z czego wynikają określone wymagania przy ich transporcie. Posiadacz odpadów zawierających azbest, który prowadzi działalność w zakresie zbierania lub transportu odpadów, obowiązany jest do uzyskania zezwolenia na prowadzenie tej działalności. Zgodnie z ustawą o odpadach zezwolenie wydaje, w drodze decyzji starosta, właściwy ze względu na miejsce siedziby lub zamieszkania posiadacza odpadów. Transportujący odpady niebezpieczne obowiązany jest do posiadania karty ewidencji odpadu, dokumentu obrotu odpadami niebezpiecznymi i dokumentu przewozowego materiałów niebezpiecznych według wymagań ADR.

10.    Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 23 grudnia 2002 r.
w sprawie świadectwa dopuszczenia pojazdu do przewozu niektórych towarów niebezpiecznych (Dz. U. Nr 237, poz. 2011). Określa szczegółowe warunki i tryb wydawania świadectwa dopuszczenia pojazdów do przewozu towarów niebezpiecznych, jego wzór i sposób wypełnienia.

11.    Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 września 2002 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska (Dz. U. Nr 161, poz.1335). Rozporządzenie zmienia w istotny sposób (obniża) stawki opłaty za umieszczenie odpadów zawierających azbest na składowisku. Od 1 stycznia 2003 są to następujące opłaty za 1 tonę odpadów:
06 07 01* - odpady azbestu z elektrolizy            40,70 zł/t
06 13 04* - odpady z przetwarzania azbestu        40,70 zł/t
10 11 81* - odpady zawierające azbest            40,70 zł/t
10 13 09* - odpady zawierające azbest z produkcji
elementów azbestowo-cementowych            40,70 zł/t
15 01 11* - opakowania z metali zawierające niebezpieczne porowate elementy wzmocnienia konstrukcyjnego (np. azbest) włącznie z pustymi pojemnikami ciśnieniowymi                    40,70 zł/t
16 01 11* - okładziny hamulcowe zawierające azbest    40,70 zł/t
16 02 12* - zużyte urządzenia zawierające azbest    40,70 zł/t
17 06 01* - materiały izolacyjne zawierające azbest    16,01 zł/t
17 06 05* - materiały konstrukcyjne zawierające
Azbest                                16,01 zł/t                        
12.    Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2002 r.
w sprawie sposobu przedkładania wojewodzie informacji o rodzaju, ilości i miejscach występowania substancji stwarzających szczególne zagrożenie dla środowiska (Dz. U. Nr 175, poz. 1439). Określa terminy, sposoby przedkładania wojewodzie przez organa władz samorządowych informacji o rodzaju, ilości i miejscu występowania azbestu oraz wyrobów zawierających azbest.

13.    Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 23 czerwca 2003 r.  w sprawie informacji dotyczącej bezpieczeństwa i ochrony zdrowia oraz planu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia (Dz. U. Nr 120, poz. 1126). Określa zakres i formę informacji dotyczącej bezpieczeństwa i ochrony zdrowia, planu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia (zwanego "planem bioz") oraz szczegółowy zakres rodzajów robót budowlanych, stwarzających zagrożenia bezpieczeństwa i zdrowia ludzi (wyroby zawierające azbest).

14.    Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 5 grudnia 2002 r. w sprawie wartości odniesienia dla niektórych substancji w powietrzu (Dz. U z 2003 r. Nr 1, poz. 12). Wartość odniesienia dla azbestu (włókna na m3) wynosi uśredniona 2350 ?g/m3 w ciągu godziny i 250 ?g/ m3 dla roku kalendarzowego.

15.    Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 grudnia 2002 r. w sprawie zakresu, czasu i sposobu oraz warunków prowadzenia monitoringu składowisk odpadów (Dz.U. Nr 220, poz. 1858). Przepisy rozporządzenia nie stosuje się do składowiska odpadów materiałów izolacyjnych oraz konstrukcyjnych zawierających azbest oraz składowiska odpadów obojętnych.

16.    Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 30 października 2002 r. w sprawie rodzajów odpadów, które mogą być składowane w sposób nieselektywny (Dz. U. Nr 191, poz. 1595). W sposób nieselektywny mogą być składowane odpady:
Grupy 17 06 01* - materiały izolacyjne zawierające azbest
Grupy 17 06 05* - materiały konstrukcyjne zawierające azbest
Oznacza to, że odpady obu grup mogą być składowane wspólnie, na tym samym składowisku odpadów niebezpiecznych zawierających azbest. Natomiast nie wolno tych odpadów mieszać i składować z innymi odpadami niebezpiecznymi.

17.    Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 24 marca 2003 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących lokalizacji, budowy, eksploatacji
i zamknięcia, jakim powinny odpowiadać poszczególne typy składowisk odpadów (Dz. U. Nr 61, poz. 549). Określa m.in. wymagania dotyczące składowania dla odpadów zawierających azbest, wymienionych w katalogu odpadów oznaczonych kodami: 17 06 01* i 17 06.05*.

C.    Programy:
1.    Program usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest stosowanych na terytorium Polski – przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 14 maja 2002 r. Określa główne kierunki działania w okresie 30-u lat, potrzebne środki na realizację "Programu...", a także podaje szacunkowe ilości wyrobów zawierających azbest w całym kraju oraz poszczególnych województwach.

D.    Wyszczególnienie aktów prawnych dotyczących problematyki azbestu w Unii Europejskiej:
1.    Konwencja Nr 162 Konferencji Ogólnej Międzynarodowej Organizacji Pracy z dnia 24 czerwca 1986 r. dotycząca bezpieczeństwa w stosowaniu azbestu.
2.    Zalecenia Międzynarodowej Organizacji Pracy Nr 172 z dnia 24 czerwca 1986 r. dotyczące ochrony pracowników przed działaniem azbestu.
3.     Dyrektywa Rady Nr 80/1107/EWG z dnia 27 listopada 1980 r. w sprawie ochrony osób narażonych na ekspozycję szkodliwych substancji (ze zmianami wynikającymi z dyrektywy Nr 91/322/EWG z dnia
29 maja 1991 r.).
4.    Dyrektywa Rady Nr 83/477/EWG z dnia 19 września 1983 r. o ochronie pracowników przed zagrożeniem związanym z narażeniem na działanie azbestu w pracy (znowel. Dyrektywą Rady Nr 91/382/EWG).
5.    Dyrektywa Rady Nr 90/394/EWG z dnia 28 czerwca 1990 r. w sprawie ochrony pracowników przed narażeniem na z czynniki rakotwórcze w Środowisku pracy (znowelizowana Dyrektywą Rady Nr 99/38/WE).
6.    Dyrektywa Rady Nr 91/382/EWG z dnia 25 czerwca 1991 r. o dopuszczalnym stężeniu włókien azbestu (uzupełnienie do Dyrektywy Nr 83/477/EWG).
7.    Dyrektywa Rady Nr 94/33/EWG z dnia 22 czerwca 1994 r. w sprawie ochrony młodocianych w miejscu pracy.
8.    Dyrektywa Rady Nr 75/442/EWG z dnia 15 lipca 1975 r. w sprawie odpadów.
9.    Dyrektywa Rady Nr 76/769/EWG z dnia 27 lipca 1976 r. w sprawie zasad prawa, przepisów i środków administracyjnych krajów cz3onkowskich Wspólnoty Europejskie, jak również odnoszących się do ograniczeń w zakresie handlu i stosowania substancji niebezpiecznych.
10.    Dyrektywa Rady Nr 83/478/EWG z dnia 19 września 1983 r. w sprawie ujednolicenia ustawodawstwa, przepisów i postanowień krajów członkowskich.
11.    Dyrektywa Rady Nr 85/610/EWG z dnia 20 grudnia 1985 r.  jako uzupełnienie do Dyrektywy Nr 76/769/EWG.
12.    Dyrektywa Rady Nr 89/391/EWG a dnia 12 czerwca 1987 r. o ochronie bezpieczeństwa    i higieny w miejscu pracy.
13.    Dyrektywa Rady Nr 87/217/EWG z dnia 19 marca 1987 r. w sprawie zapobiegania i zmniejszania zanieczyszczenia środowiska azbestem.
14.    Dyrektywa Rady Nr 89/106/EWG z dnia 21 grudnia 1988 r. w sprawie zbliżania ustawodawstwa, przepisów i postanowień administracyjnych krajów członkowskich, dotyczących produktów budowlanych.
15.    Dyrektywa Rady Nr 91/659/EWG z dnia 3 grudnia 1991 r. w sprawie zbliżania ustawodawstwa, przepisów i postanowień administracyjnych krajów członkowskich, dotyczących wprowadzania ograniczeń w zakresie rozprowadzania na rynku i stosowania niebezpiecznych substancji
i wyrobów technicznego zastosowania.
16.    Dyrektywa Rady Nr 84/360/EWG z dnia 28 czerwca 1984 r. w sprawie zanieczyszczeń środowiska przez zakłady przemysłowe.
17.    Dyrektywa Rady Nr 98/24/WE z dnia 7 kwietnia 1998 r. w sprawie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracowników przed niebezpieczeństwem związanym ze środkami chemicznymi w miejscu pracy.
18.    Dyrektywa Rady 99/31/WE z dnia 26 kwietnia 1999 r. w sprawie składowania odpadów.
19.    Dyrektywa Rady 91/689/WE z dnia 12 grudnia 1991 r. w sprawie odpadów niebezpiecznych.
20.    Rozporządzenie Rady 259/93 z dnia 1 lutego 1993 r. w sprawie nadzoru i kontroli przesyłania odpadów w obrębie Wspólnoty, do Wspólnoty i poza jej obszar.
21.    Dyrektywa Rady 97/11/WE z dnia 3 marca 1997 r. nowelizująca Dyrektywę 85/337/EWG; w sprawie oceny oddziaływania niektórych publicznych i prywatnych przedsięwzięć na środowisko.
22.    Dyrektywa Rady 96/61/WE z dnia 24 września 1996 r. w sprawie zintegrowanego zapobiegania zanieczyszczeniom i kontroli.
23.    Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2001/42/WE z dnia 27 czerwca 2001 r. w sprawie oceny skutków oddzia3ywania na środowisku niektórych planów i programów.
24.    Dyrektywa Rady 91/692/WE z dnia 23 grudnia 1991 r. w sprawie normalizacji i racjonalizacji sprawozdań dotyczących realizacji niektórych Dyrektyw Rady dotyczących środowiska.

V.    Stan realizacji przepisów prawa
Od 1997r. na terytorium Polski obowiązuje zakaz produkcji, handlu oraz stosowania wyrobów zawierających azbest. Zakaz taki wprowadzono ustawą z dnia 19 czerwca 1997r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest (Dz.U. z 2004 r.   Nr 3 poz. 20 ) Cytowana ustawa zakazuje:
-    wprowadzania na polski obszar celny azbestu oraz wyrobów zawierających azbest,
-    produkcji wyrobów zawierających azbest,
-    obrotu azbestem i wyrobami azbestowymi z wyjątkiem azbestu i wyrobów azbestowych stosowanych do celów specjalnych.
W   następnych   latach   wprowadzono   szereg   kolejnych   aktów   prawnych  (ustaw i rozporządzeń) regulujących kwestie związane z postępowaniem przy usuwaniu wyrobów zawierających azbest.
Zasady postępowania z tego rodzaju odpadami regulują m. innymi ustawa o odpadach (Dz. U. z 2007 r.  Nr 39, poz. 251 z późn. zm.), ustawa prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2008r. Nr 25, poz. 150 z późn. zm.) oraz rozporządzenia wykonawcze, m. innymi: Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie sposobów i warunków bezpiecznego użytkowania i usuwania wyrobów zawierających azbest (Dz. U. z 2004r. Nr 71, poz. 649), Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy w sprawie zasad bezpieczeństwa i higieny pracy przy  zabezpieczeniu i usuwaniu wyrobów zawierających azbest oraz programu szkolenia w zakresie bezpiecznego użytkowania takich wyrobów (Dz. U. z 2005r. Nr 216,  poz. 1824), Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie wymagań w zakresie wykorzystania i przemieszczania azbestu oraz wykorzystania  oczyszczania instalacji lub urządzeń, w których był lub jest wykorzystywany azbest (Dz. U. z 2003r. Nr. 192, poz. 1876), Rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie sposobu przedkładania wojewodzie informacji o rodzaju, ilości  i miejscach występowania substancji stwarzających szczególne zagrożenie dla  środowiska (Dz.U. z 2002r Nr. 175, poz. 1439).
Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 października 2003r. w sprawie wymagań w zakresie wykorzystania
i przemieszczania azbestu oraz wykorzystania i oczyszczania instalacji lub urządzeń, w których był lub jest wykorzystany azbest wykorzystanie azbestu lub wyrobów zawierających azbest dopuszcza się w użytkowaniu do 31 grudnia 2032 roku.
Procedury postępowania z wyrobami i odpadami zawierającymi azbest oraz przepisy prawne dotyczące azbestu regulują szerokie spektrum zagadnień, a co z tym się wiąże znajdują się w wielu aktach prawnych. Regulacje prawne dotyczące azbestu i wyrobów zawierających azbest zostały oparte na przepisach obowiązujących w Unii Europejskiej.
Poniżej przedstawiono wykaz ważniejszych aktów prawnych regulujących postępowanie z wyrobami i odpadami zawierającymi azbest:
-    Ustawa z dnia 7 lipca 1994r. Prawo budowlane (t. j. - Dz. U. z 2006r. Nr 156, poz. 1118 z późn. zm.). W przypadku występowania azbestu (Art. 30 ust. 3) właściwy organ może nałożyć, w drodze decyzji, obowiązek uzyskania pozwolenia
na wykonanie określonego obiektu  lub robót budowlanych objętych obowiązkiem zgłoszenia, o którym mowa w ust. 1 w/w artykułu, jeśli ich realizacja  m.in. może spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi, pogorszenie stanu środowiska bądź pogorszenie warunków zdrowotno – sanitarnych;
-    Ustawa z dnia 19 czerwca 1997r. o zakazie stosowania wyrobów awierających azbest (t. j. - Dz. U. z 2004r. Nr 3, poz. 20, z późn. zm.) zakazuje wprowadzania na polski obszar celny azbestu, wyrobów zawierających azbest, produkcji wyrobów zawierających azbest oraz obrotu azbestem i wyrobami zawierającymi ten surowiec. Zgodnie z ustawą produkcja płyt azbestowo -cementowych została zakończona we wszystkich zakładach do 28 września 1998r., a z dniem  28 marca 1999r. nastąpił zakaz obrotu tymi płytami. Do wyjątków należy azbest i wyroby zawierające azbest dopuszczone do produkcji lub do wprowadzenia na polski obszar celny spośród wyrobów określonych w załączniku nr 1 do ustawy.Wykaz tych wyrobów określa corocznie Minister właściwy do spraw gospodarki w drodze rozporządzenia. Ustawa reguluje również zagadnienia związane z opieką zdrowotną pracowników, którzy mieli kontakt z azbestem;
-    Ustawa z dnia 11 stycznia 2001r. o substancjach i preparatach chemicznych (Dz. U. Nr 11, poz. 84, z późn. zm.). Ustawa reguluje problematykę dotycząca substancji  preparatów chemicznych, w tym niebezpiecznych oraz określa warunki, zakazy lub ograniczenia produkcji, wprowadzania do obrotu lub stosowania substancji i preparatów chemicznych, w celu ochrony przed szkodliwym wpływem tych substancji i preparatów na zdrowie człowieka lub na środowisko;
-    Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001r. o odpadach (t. j. - Dz. U. z 2007r. Nr 39, poz. 251 z późn. zm). Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawa określa zasady postępowania z odpadami w sposób zapewniający ochronę życia i zdrowia ludzi oraz ochronę środowiska zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju, a w szczególności zasady zapobiegania powstawaniu odpadów i ich negatywnego oddziaływania na środowisko, a także odzysku lub unieszkodliwiania odpadów. Ustawa określa obowiązki wytwórców i posiadaczy odpadów, w tym m.in. odpadów niebezpiecznych. Ustawa reguluje postępowanie w zakresie zbierania, transportu, odzysku i unieszkodliwiania, w tym składowania odpadów, a także wymagania techniczne i organizacyjne dotyczące składowisk odpadów. Ustawa wprowadza obowiązek opracowania planów gospodarki odpadami na szczeblu krajowym, wojewódzkim, powiatowym i gminnym. Ustawa określa m.in. zakres planów gospodarki odpadami, sposób ich opiniowania i sposób monitorowania, zasadę spójności planu z planem wyższego szczebla oraz określa rodzaj odpadów, które powinny być ujęte na każdym szczeblu ich opracowania;
-    Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska (t. j. - Dz. U. z 2008r. Nr 25, poz. 150). Zgodnie z art. 1 ustawa określa zasady ochrony środowiska oraz warunki korzystania z jego zasobów, z uwzględnieniem wymagań zrównoważonego rozwoju. Ustawa reguluje m.in. opracowanie programów ochrony środowiska, prowadzenie państwowego monitoringu środowiska, postępowanie w sprawie ocen oddziaływania na środowisko, ochronę powietrza przed zanieczyszczeniem i sposób postępowania z substancjami stwarzającymi szczególne zagrożenie dla środowiska, ochronę powierzchni ziemi, przeciwdziałania zanieczyszczeniom, w tym: konieczność oznaczenia instalacji lub urządzeń, w których był lub jest wykorzystywany azbest oraz miejsc, w których on się znajduje, konieczność dokumentowania informacji dotyczącej m.in. występowania azbestu;
-    Ustawa z dnia 27 lipca 2001r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085, z późn. zm.). Ustawa reguluje sposób postępowania oraz obowiązki podmiotów określanych ustawą. Art. 54 ustawy odnosi się do odpowiednich zapisów ustawy z dnia 19 czerwca 1997r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest. Ustawa udziela delegacji ministrowi właściwemu do spraw gospodarki, do określenia w drodze rozporządzenia w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw wewnętrznych, ministrem właściwym do spraw transportu oraz ministrem właściwym do spraw środowiska - sposobów i warunków bezpiecznego użytkowania i usuwania wyrobów zawierających azbest;
-    Ustawa z dnia 28 października 2002r. o przewozie drogowym towarów niebezpiecznych (Dz. U. Nr 199, poz. 1671 z późn. zm.). Ustawa reguluje zasady przewozu drogowego towarów niebezpiecznych, wymagania w stosunku do kierowców i innych osób wykonujących czynności związane z tym przewozem oraz organy właściwe do sprawowania nadzoru i kontroli w tych sprawach. Przewóz materiałów niebezpiecznych w kraju określają przepisy zawarte w załącznikach A i B do Umowy europejskiej dotyczącej międzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych (ADR). Przepisy umowy ADR oraz ustawy określają warunki załadunku i wyładunku oraz przewozu odpadów niebezpiecznych. Wymagane są świadectwa dopuszczenia pojazdu do przewozu materiałów niebezpiecznych wydane przez upoważnioną stację kontroli pojazdów oraz szkolenie kierowcy pojazdów w zakresie przewozu towarów niebezpiecznych;
-    Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 października 2003r. w sprawie wymagań w zakresie wykorzystywania i przemieszczania azbestu oraz wykorzystywania i oczyszczania instalacji lub urządzeń, w których był lub jest wykorzystywany azbest (Dz. U. Nr 192, poz. 1876);
-    Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 kwietnia 2004r. w sprawie sposobów i warunków bezpiecznego użytkowania i usuwania wyrobów zawierających azbest (Dz. U. Nr 71 poz. 649);
-    Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 14 października 2005r. sprawie zasad bezpieczeństwa i higieny pracy przy zabezpieczaniu i usuwaniu wyrobów zawierających azbest oraz programu szkolenia w zakresie bezpiecznego użytkowania takich wyrobów (Dz. U. Nr 216, poz. 1824).
-    Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 27 września 2001r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. Nr 112, poz. 1206);
-    Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 14 lutego 2006r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych na potrzeby ewidencji odpadów (Dz. U. Nr 30, poz. 213);
-    Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 2005r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska (Dz. U. Nr 260, poz. 2176);
-    Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 15 grudnia 2005r. w sprawie wzoru wykazów zawierających informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat i sposobu przedstawiania tych informacji i danych (Dz. U. Nr 252, poz. 2128);
-    Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 30 października 2002r. w sprawie rodzajów odpadów, które mogą być składowane w sposób nie selektywny (Dz. U. Nr 191, poz. 1595 z późn. zm.);
-    Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 listopada 2002r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. Nr 217, poz. 1833 z późn. zm.);
-    Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 5 grudnia 2002r. w sprawie wartości odniesienia dla niektórych substancji w powietrzu (Dz. U z 2003r. Nr 1,poz. 12);
-    Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 grudnia 2002r. w sprawie zakresu, czasu i sposobu oraz warunków prowadzenia monitoringu składowisk odpadów (Dz. U. Nr 220, poz. 1858);
-    Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 19 grudnia 2002r. w sprawie zakresu i sposobu stosowania przepisów o przewozie drogowym towarów niebezpiecznych (Dz. U. Nr 236, poz. 1986);
-    Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 23 grudnia 2002r. w sprawie świadectwa dopuszczenia pojazdu do przewozu niektórych towarów niebezpiecznych (Dz. U. Nr 237, poz. 2011 z późn. zm.);
-    Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 24 marca 2003r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących lokalizacji, budowy, eksploatacji i zamknięcia, jakim powinny odpowiadać poszczególne typy składowisk odpadów (Dz. U. Nr 61, poz. 549);
-    Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 23 czerwca 2003r. w sprawie informacji dotyczących bezpieczeństwa i ochrony zdrowia oraz planu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia (Dz. U. Nr 120, poz. 1126);
-    Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 października 2003r. w sprawie wymagań w zakresie wykorzystywania i przemieszczania azbestu oraz wykorzystywania i oczyszczania instalacji lub urządzeń, w których był lub jest wykorzystywany azbest (Dz. U. Nr 192, poz. 1876);
-    Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 kwietnia 2004r. w sprawie sposobów i warunków bezpiecznego użytkowania i usuwania wyrobów zawierających azbest (Dz. U. Nr 71 poz. 649);
-    Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2004r. w sprawie określenia rodzajów przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko oraz szczegółowych uwarunkowań związanych z kwalifikowaniem przedsięwzięcia o sporządzenia raportu o oddziaływaniu na środowisko (Dz. U. Nr 257, poz. 2573  późn. zm.);
-    Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 7 września 2005r. sprawie kryteriów oraz procedur dopuszczania odpadów do składowania na składowisku odpadów danego typu (Dz. U. Nr 186, poz. 1553 z późn. zm.);
-    Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 14 października 2005 r. sprawie zasad bezpieczeństwa i higieny pracy przy zabezpieczaniu i usuwaniu wyrobów zawierających azbest oraz programu szkolenia w zakresie bezpiecznego użytkowania takich wyrobów (Dz. U. Nr 216, poz. 1824);
-    Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 24 marca 2003r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących lokalizacji, budowy, eksploatacji i zamknięcia, jakim powinny odpowiadać poszczególne typy składowisk odpadów (Dz. U. Nr 61, poz. 549);
-    Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 23 czerwca 2003r. w sprawie informacji dotyczących bezpieczeństwa i ochrony zdrowia oraz planu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia (Dz. U. Nr 120, poz. 1126);
-    Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 7 września 2005r. sprawie kryteriów oraz procedur dopuszczania odpadów do składowania na składowisku odpadów danego typu (Dz. U. Nr 186, poz. 1553 z późn. zm.);
-    Zarządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 12 marca 1996r. w sprawie dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia, wydzielonych przez materiały budowlane, urządzenia i elementy wyposażenia w pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt ludzi (M.P. Nr 19, poz. 231).
Uzupełnieniem aktów prawnych w przedstawionym zakresie jest „Program usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest stosowanych na terytorium Polski" przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 14 maja 2002 r. oraz lokalne programy usuwania azbestu realizowane przez gminy, powiaty i województwa. Według harmonogramu krajowego programu usuwania azbestu - „Program usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest stosowanych na terytorium Polski” z 2002 roku, wszystkie województwa, powiaty
i gminy do końca 2006 roku powinny mieć opracowany własny program usuwania azbestu. Natomiast realizacja postanowień Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie programu wycofywania azbestu z gospodarki wymaga długofalowych działań usuwania tych wyrobów z terytorium Polski. Jako ostateczny termin zakończenia realizacje programu usuwania azbestu z terytorium Polski wyznaczono rok 2032.
Polskie prawodawstwo określa także obowiązki organów administracji, a także właścicieli i zarządców nieruchomości oraz obowiązki wykonawców prac polegających na zabezpieczeniu i usuwaniu wyrobów zawierających azbest. Obowiązki te przedstawiono poniżej.
Obowiązki gminy:
- opracowanie, przyjęcie i aktualizacja planu gospodarki odpadami (z uwzględnieniem problematyki usuwania azbestu i wyrobów zawierającymi azbest),
- gromadzenie informacji przekazywanych przez osoby fizyczne (właścicieli i zarządców nieruchomości) o wyrobach zawierających azbest i miejscu ich wykorzystywania,
- przedkładanie marszałkowi województwa informacji o rodzaju, ilości i miejscach występowania substancji stwarzających szczególne zagrożenie dla środowiska, w tym azbestu,
- zatwierdzanie programów gospodarki odpadami niebezpiecznymi (w tym odpadami zawierającymi azbest),
Obowiązki właścicieli, zarządców lub użytkowników nieruchomości:
- kontrola   wyrobów   zawierających   azbest   znajdujących   się   w   obiektach, urządzeniach budowlanych, urządzeniach przemysłowych lub innych miejscach zawierających azbest,
- usuwanie wyrobów zawierających azbest zakwalifikowanych zgodnie z oceną do wymiany na skutek nadmiernego zużycia wyrobu lub jego uszkodzenia,
- sporządzenie inwentaryzacji zastosowanych wyrobów zawierających azbest poprzez sporządzenie spisu z natury,
- sporządzenie i przedłożenie marszałkowi województwa (dot. przedsiębiorców) lub wójtowi gminy (dot. osób fizycznych nie będących przedsiębiorcami) oraz aktualizacja informacji o wyrobach zawierających azbest i miejscu ich wykorzystywania i wyrobach zawierających azbest, których wykorzystanie zastało zakończone,
Obowiązki wykonawców prac polegających na zabezpieczeniu i usuwaniu wyrobów zawierających azbest:
- uzyskanie pozwolenia, decyzji zatwierdzającej program gospodarowania odpadami niebezpiecznymi albo złożenie organowi informacji o wytwarzanych odpadach oraz o sposobie gospodarowania odpadami niebezpiecznymi (zależnie od ilości wytwarzanych odpadów),
- przeszkolenie przez uprawnioną instytucję zatrudnianych pracowników i osób kierujących lub nadzorujących, w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy przy zabezpieczaniu i usuwaniu tych wyrobów oraz w zakresie przestrzegania procedur dotyczących bezpiecznego postępowania z wyrobami zawierającymi azbest,
- opracowanie przed rozpoczęciem prac szczegółowego planu prac usuwania wyrobów zawierających azbest, obejmującego w szczególności: identyfikację azbestu w przewidzianych do usunięcia materiałach, na podstawie udokumentowanej  informacji od właściciela lub zarządcy obiektu albo też na podstawie badań przeprowadzonych przez akredytowane laboratorium,
- informacje o metodach wykonywania planowanych prac,
- zakres niezbędnych zabezpieczeń pracowników oraz środowiska przed narażeniem na szkodliwość emisji azbestu, w tym problematykę określoną przepisami dotyczącymi planu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia,
- ustalenie niezbędnego dla rodzaju wykonywanych prac monitoringu powietrza,
- posiadanie niezbędnego wyposażenia technicznego i socjalnego zapewniającego prowadzenie określonych planem prac oraz zabezpieczeń pracowników i środowiska przed narażeniem na działanie azbestu,
- zgłoszenie prac polegających na zabezpieczeniu lub   usunięciu wyrobów zawierających azbest z obiektu, urządzenia budowlanego lub instalacji przemysłowej, właściwemu   organowi nadzoru budowlanego   oraz właściwemu   okręgowemu inspektorowi pracy,
- zapewnienie warunków bezpiecznego usuwania wyrobów zawierających   azbest z miejsca ich występowania w sposób określony w § 8 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie sposobów i warunków bezpiecznego użytkowania i usuwania wyrobów zawierających azbest,
- złożenie właścicielowi, użytkownikowi wieczystemu lub zarządcy nieruchomości, urządzenia budowlanego, instalacji przemysłowej lub innego miejsca zawierającego azbest, pisemnego oświadczenia o prawidłowości wykonania prac oraz o oczyszczeniu terenu z pyłu azbestowego, z zachowaniem właściwych przepisów technicznych i sanitarnych.
Warunkiem koniecznym bezpiecznego dla ludzi i środowiska użytkowania i usuwania wyrobów zawierających azbest jest rzetelnie sporządzona inwentaryzacja wyrobów zawierających azbest i ocena ich stanu, określająca, w zależności od rodzaju, stanu i sposobu zastosowania azbestu, stopień pilności wymiany wyrobów zawierających azbest.
W rozporządzeniach Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 października 2003 r. w sprawie wymagań w zakresie wykorzystywania i przemieszczania azbestu oraz wykorzystywania i oczyszczania instalacji lub urządzeń, w których był lub jest wykorzystywany azbest oraz z dnia 2 kwietnia 2004r. w sprawie sposobów i warunków bezpiecznego użytkowania i usuwania wyrobów zawierających azbest, założono wykonanie inwentaryzacji oraz dokonanie oceny stanu wyrobów zawierających azbest wg stanu na koniec 2004r. Od tego też roku właściciele i zarządcy obiektów zobligowani są do przekazywania marszałkowi województwa i wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta informacji o wyrobach zawierających azbest i miejscu ich wykorzystywania oraz informacji o wyrobach, których wykorzystanie zakończono.
Przepisy w sposób bezpośredni nie precyzują, kto może być wykonawcą prac polegających na zabezpieczeniu i usuwaniu wyrobów zawierających azbest.
Biorąc pod uwagę obowiązki, jakie postawiono przed wykonawcą, tego typu prace powinna wykonywać wyspecjalizowana jednostka posiadająca stosowne zezwolenia oraz wyposażenie techniczne i socjalne zapewniające prowadzenie prac oraz odpowiednie zabezpieczenie pracowników i środowiska przez narażeniem na działanie azbestu.
W przypadkach nieprzestrzegania nałożonych na jednostki organizacyjne i osoby fizyczne obowiązków w zakresie bezpiecznego wykorzystania i usuwania wyrobów zawierających azbest oraz obowiązków sprawozdawczości w tym zakresie mają zastosowanie zapisy tytułu VI ustawy z dnia 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska. Przewidują one w takich przypadkach odpowiedzialność karną tj. kary aresztu, ograniczenia wolności lub grzywny orzekane na podstawie przepisów kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia oraz odpowiedzialność administracyjną poprzez wstrzymanie prowadzonej przez podmiot korzystający ze środowiska lub osobę fizyczną działalności powodującej pogorszenie stanu środowiska w znacznych rozmiarach lub zagrażającej życiu lub zdrowiu ludzi.
Ponadto do odpowiedzialności za szkody spowodowane oddziaływaniem na środowisko, w tym również powstałe w wyniku postępowania z wyrobami zawierającymi azbest, mają zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego.
 
VI.    Zasady postępowania z wyrobami zawierającymi azbest
Azbest posiada unikalne właściwości chemiczne i fizyczne. Właściwości termoizolacyjne i dźwiękochłonne, wytrzymałość na rozciąganie, elastyczność, a także odporność niektórych odmian azbestu na działanie kwasów, alkaliów i wody morskiej czynią zeń surowiec o szerokim zastosowaniu w ogromnej ilości opisanych technologii. 60 - 80% azbestu zużywane było do produkcji wyrobów azbestowo-cementowych stosowanych w budownictwie. Był również stosowany do produkcji wyrobów włókienniczych, przędzy, sznurów, szczeliw, wyrobów ciernych, takich jak: klocki hamulcowe, tarcze sprzęgłowe, wyrobów hydroizolacyjnych (takich jak: lepiki, papy dachowe, płytki podłogowe), do filtrów w przemyśle piwowarskim i farmaceutycznym oraz wojskowych masek p/gazowych.
Przy używaniu płyt azbestowych bardzo istotne znaczenie miał montaż i konserwacja. Postępowanie zgodnie z instrukcją producenta miało istotne znaczenie. Kładzenie płyt sposobem „gospodarczym” powodowało występowanie wielu błędów montażowych, które powodowały pęknięcia oraz odkształcanie płyt – co dzisiaj skutkuje krótszym okresem eksploatacji. Takie wyroby muszą być usuwane w pierwszej kolejności. Tylko płyty prawidłowo położone i zamontowane, pomalowane farbą akrylową oraz konserwowane co 5 – 7 lat mogą być użytkowane przez 30 lat. Niestety, w Polsce takie pokrycia stanowią śladową ilość w ogólnej masie pokryć dachowo azbestowych.
Demontaż wyrobów azbestowych jest ściśle regulowany przepisami prawnymi. Zawarte są one w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 kwietnia 2004 roku w sprawie sposobów i warunków bezpiecznego użytkowania i usuwania wyrobów zawierających azbest (Dz. U. z 2004 r. Nr 71, poz. 649).
Według obowiązującego prawa prace polegające na usuwaniu lub naprawie wyrobów zawierających azbest mogą być wykonywane wyłącznie przez wykonawców posiadających odpowiednie zezwolenie na prowadzenie działalności, w wyniku której powstają odpady niebezpieczne. Wszelkie prace z wyrobami zawierającymi azbest powinny być poprzedzone zgłoszeniem tego faktu właściwemu terenowemu organowi nadzoru budowlanego.
Wykonawca prac, polegających  na naprawie lub usuwaniu wyrobów zawierających azbest z obiektów i urządzeń budowlanych, zobowiązany jest do:
-  izolowania od otoczenia obszaru prac przez stosowanie odpowiednich osłon,
- ogrodzenia  terenu  prac  z  zachowaniem  bezpiecznej   odległości  od  traktów komunikacyjnych dla osób pieszych, nie mniejszej niż 1 m przy stosowaniu osłon,
- umieszczeniu tablic ostrzegawczych o treści: "Uwaga! Zagrożenie azbestem", "Osobom nie upoważnionym wstęp wzbroniony",
- zastosowania odpowiednich środków technicznych celem zmniejszenia emisji włókien azbestu.
Prace związane z usuwaniem azbestu lub wyrobów zawierających azbest muszą być prowadzone w taki sposób, aby wyeliminować uwalnianie azbestu lub co najmniej zminimalizować pylenie do dopuszczalnych wartości stężeń w powietrzu regulowanych przepisami szczególnymi. Zapewnienie powyższego wymaga:
- nawilżania wodą wyrobów zawierających azbest przed ich usuwaniem lub demontażem i utrzymywania w stanie wilgotnym przez cały czas pracy,
- demontażu całych wyrobów (płyt, rur, kształtek) bez jakiegokolwiek uszkadzania (łamanie, kruszenie, cięcie, szlifowanie itp.), tam gdzie jest to technicznie możliwe,
- odspajania materiałów trwale związanych z podłożem przy stosowaniu wyłącznie narzędzi ręcznych lub wolnoobrotowych, wyposażonych w miejscowe instalacje odciągające powietrze.
Demontaż wyrobów zawierających azbest nierozerwalnie związany jest z procesem powstawania odpadów. Obecnie jedyną metodą unieszkodliwiania odpadów zawierających azbest jest ich składowanie na odpowiednich składowiskach odpadów niebezpiecznych. Usuwanie i unieszkodliwianie odpadów zawierających azbest należy do właściciela nieruchomości (Ustawy z 19 czerwca 1997r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest (tekst jednolity - Dz.U. z 2004 r., Nr 3, poz. 20 z późn. zm.) Jednak poważną przeszkodą jest brak środków finansowych, co uniemożliwia większości właścicielom nieruchomości podejmowanie działań związanych z usuwaniem azbestu, który występuje między innymi w płytach eternitowych pokrywających dachy budynków. Jednym ze sposobów przyspieszenia przez mieszkańców procesu usuwania wyrobów zawierających azbest i jednocześnie zabezpieczenia środowiska przed zagrożeniem spowodowanym nieodpowiednim postępowaniem z odpadami zawierającymi azbest jest pomoc w sfinansowaniu ze źródeł zewnętrznych kosztów usuwania, transportu i unieszkodliwiania powstałych przy tym odpadów.
W związku z tym, że odpady zawierające azbest zaliczane są do odpadów niebezpiecznych postępowanie z nimi podporządkowane jest przepisom ustawy. Obrót powstającymi w trakcie prac  remontowych odpadami niebezpiecznymi zawierającymi azbest odbywa się na podstawie „Karty przekazania odpadów”, a ich ewidencja jest prowadzona na „Karcie ewidencji odpadów”. Następnie wykonawca prac polegających na zabezpieczeniu lub usuwaniu wyrobów zawierających azbest zobowiązany jest do opracowania przed rozpoczęciem prac szczegółowego planu prac usuwania wyrobów zawierających azbest. Wykonawca ma obowiązek opracować plan bezpieczeństwa i ochrony zdrowia.
Ogólne zasady postępowania przy usuwaniu wyrobów zawierających azbest zostały podane w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 kwietnia 2004 r. w sprawie sposobów i warunków bezpiecznego użytkowania i usuwania wyrobów zawierających azbest (Dz.U. Nr 71, poz. 649).
Posiadacz odpadów, który prowadzi działalność w zakresie zbierania lub transportu odpadów jest obowiązany uzyskać zezwolenie starosty, właściwego ze względu na siedzibę firmy lub adres posiadacza odpadów, na prowadzenie tej działalności w zakresie zbierania lub transportu odpadów jest wydawane w drodze decyzji, na czas oznaczony, nie dłuższy niż 10 lat. Transport odpadów niebezpiecznych zawierających azbest należy prowadzić z zachowaniem przepisów dotyczących transportu towarów niebezpiecznych. Odpady zawierające azbest pochodzące z budowy, remontu
i demontażu obiektów budowlanych oraz odpady izolacyjne zawierające azbest, zgodnie z ADR zaliczone zostały do grupy 9 – różne materiały i przedmioty niebezpieczne.
Odpady zawierające azbest, z uwagi na zakaz stosowania azbestu nie mogą być poddawane odzyskowi czy innemu wykorzystaniu i muszą być w sposób bezpieczny dla zdrowia ludzi oraz środowiska unieszkodliwiane przez składowanie. Zasady składowania tych odpadów regulowane są ustawą z dnia 27 kwietnia 2001 roku o odpadach. Odpady zawierające azbest umieszczać należy na składowiskach odpadów niebezpiecznych.
 
VII.    Uczestnicy programu
Program adresowany jest do wszystkich mieszkańców, podmiotów gospodarczych, wspólnot mieszkaniowych oraz innych zarządców nieruchomości zlokalizowanych  na terenie gminy Krupski Młyn, a w szczególności właścicieli nieruchomości na których znajdują się wyroby zawierające azbest. Założono, że w programie uczestniczyć będą zarówno te osoby i instytucje, które program realizują, jak również te, które bezpośrednio uczestniczą w programie. Przewidywani uczestnicy programu to: osoby fizyczne, właściciele nieruchomości i zarządcy, przedsiębiorcy, jednostki publiczne i inne podmioty działające na terenie gminy.
Program usuwania azbestu skierowany jest do wszystkich właścicieli nieruchomości zlokalizowanych na terenie gminy Krupski Młyn, które pokryte są wyrobami zawierającymi azbest, tj. popularnym eternitem. Tej grupie najbardziej powinno zależeć na jak najszybszym usunięciu i unieszkodliwieniu wyrobów azbestowych ze swojego otoczenia. Przewiduje się, że zainteresowanie programem będzie wzrastać stopniowo z roku na rok, w miarę prowadzenia edukacji w zakresie zagrożeń związanych z eksploatacją azbestu oraz widocznymi efektami w usuwaniu azbestu w I roku działania programu osiągniętymi dzięki dużej pomocy finansowej dla właścicieli budynków.
Realizatorem programu będzie Urząd Gminy w Krupskim Młynie przy wsparciu Radnych Gminy oraz  przy rosnącym poparciu społecznym wśród mieszkańców gminy. Opracowując „Program usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest na terenie Gminy Krupski Młyn” skupiono się przede wszystkim  na osobach fizycznych. Osoby te są narażone na największe koszty, z powodu powszechności występowania materiałów zawierający azbest w budownictwie, zwłaszcza na terenach wiejskich. Najczęściej spotykane są w postaci pokryć dachowych wykonanych z płyt azbestowo – cementowych, popularnie zwanych eternitami. Osoby fizyczne mają bardzo ograniczone możliwości starania się o dofinansowanie wykonywanych przez nich prac budowlanych z funduszy zewnętrznych.    Powyższe wskazuje, że finansowanie w pierwszej kolejności powinno być skierowane właśnie do gospodarstw domowych.
Demontaż, odbiór i utylizacją odpadów azbestowych z nieruchomości osób fizycznych, wspólnot mieszkaniowych, zarządców nieruchomości oraz podmiotów gospodarczych będzie następował na wniosek właściciela obiektu, jego zarządcy lub władającego. Złożone wnioski o dofinansowanie będą realizowane według kolejności wpływu do wysokości kwoty zabezpieczonej w budżecie na dany rok kalendarzowy.
Demontażem, i odbiorem  odpadów zawierających azbest zajmie się koncesjonowana firma transportowa wyłoniona w drodze przetargu ogłoszonego przez gminę Krupski Młyn. Wszystkie czynności związane z załadunkiem i transportem przeprowadzone zostaną zgodnie z obowiązującym Rozporządzeniem Ministra Gospodarki z 14 sierpnia 1998 roku w sprawie sposobów bezpiecznego użytkowania oraz warunków usuwania wyrobów zawierających azbest (Dz. U. Nr 138, poz. 895). Odbiór odpadów zawierających azbest od właściciela oraz ich przekazanie na składowisko potwierdzane będzie kartą przekazania odpadu.

VIII.    Zadania Samorządu Gminnego w zakresie usuwania azbestu
Niniejszy Program usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest opiera się o dokumenty krajowe, w szczególności ustawę o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest oraz Rezolucję w sprawie opracowania programu wycofywania azbestu z gospodarki uchwaloną przez Sejm Rzeczpospolitej Polskiej 19 czerwca 1997 r. a także „Program usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest stosowanych na terytorium Polski” przyjęty przez Radę Ministrów 14 maja 2002 r. określający graniczną datę usunięcia wyrobów azbestowych na terytorium Polski na rok 2032.
Gmina Krupski Młyn jest w trakcie uzgadniania „Planu Gospodarki Odpadami”, wobec którego niniejszy dokument wykazuje komplementarność, zarówno w warstwie wdrażania oraz stanowiąc jego część w zakresie odpadów niebezpiecznych.
Opracowanie programu usuwania wyrobów zawierających azbest stanowi również jedno z zadań samorządu gminnego. Usuwanie wyrobów zawierających azbest stanowi w ostatnich latach priorytet w walce z odpadami niebezpiecznymi ze względu na zagrożenie zdrowia ludzi i ochronę środowiska.
W zakresie usuwania azbestu do zadań wójtów, burmistrzów i prezydentów należy w szczególności:
•    współpraca z lokalnymi mediami w zakresie informowania społeczności lokalnej o zagrożeniach powodowanych przez azbest oraz wyroby zawierające azbest;
•    przygotowywanie inwentaryzacji obiektów które zawierają azbest oraz rejonów występującego narażenia na ekspozycję azbestu, na podstawie arkuszy ocen wypełnionych przez właścicieli obiektów, zawierających określenie stopnia pilności prac zabezpieczających;
•    przygotowanie rocznych sprawozdań z realizacji zadań Programu na terenie gminy;
•    opracowanie sprawozdania dotyczącego stanu i możliwości bezpiecznego użytkowania wyrobów zawierających azbest;
•    stworzenie planu gospodarki odpadami, w tym niebezpiecznymi zawierającymi azbest;
•    pozyskiwanie środków finansowych na realizację przedsięwzięć związanych z usuwaniem azbestu z terenu gminy;
 
IX.    Ilość i rozmieszczenie wyrobów zawierających azbest
Na przełomie marca i kwietnia 2009 roku na terenie gminy Krupski Młyn (obejmującej miejscowości Krupski Młyn i Potępa wraz z przysiółkami Odmuchów, Żyłka i Kanol) została przeprowadzone wstępna inwentaryzacja azbestu i wyrobów zawierających azbest. Poniższe zestawienie obejmuje informacje na temat powierzchni zajętych okładzinami i pokryciami zawierającymi azbest oraz długość wodociągu wykonanego z rur azbestowocementowych.

Zestawienie elementów budynków wykonanych z płyt azbsetowo–cementowych na terenie gminy Krupski Młyn.


1    Krupski Młyn    Osiedle W-70   
2    Krupski Młyn    ul. Norwida 25
3    Krupski Młyn    ul. Główna 4 
4    Krupski Młyn    ul. Główna 6   
5    Krupski Młyn    ul. Główna 16  
6    Krupski Młyn    ul. Karola Miarki   
7    Krupski Młyn    ul. Karola Miarki    
8    Krupski Młyn    ul. Karola Miarki 1    
9    Krupski Młyn    ul. Karola Miarki 2    
10    Krupski Młyn    ul. Karola Miarki 3    
11    Krupski Młyn    ul. Karola Miarki 4    
12    Krupski Młyn    ul. Mickiewicza 7    
13    Krupski Młyn    ul. Mickiewicza 8    
14    Krupski Młyn    ul. Świerczewskiego 2    
15    Krupski Młyn    ul. Świerczewskiego 4    
16    Krupski Młyn – os. Ziętek    Ogródki działkowe (rejon Va)  
17    Krupski Młyn – os. Ziętek    Ogródki działkowe (rejon IV)  
18    Krupski Młyn – os. Ziętek    Stary Ziętek - stodoła   
19    Potępa    Piecucha 3  
20    Potępa    Polna - Kapliczka   
21    Potępa    Tarnogórska/Piecucha   
22    Potępa - Żyłka    Posesja nr 7   
23    Potępa - Żyłka    Posesja nr 11    3

Przy założeniu, że 1 m2 waży 10 kg waga pokryć zawierających azbest wynosi:
4 100 m2 x 10 kg/ 1 m2 = 41 000 kg = 40,1 Mg

Wodociąg wykonany z rur azbestowocementowych w Krupskim Młynie w ciągu ul. Lublinieckiej o długości 100mb
Razem: 100 mb x 8 kg/1mb = 800 kg = 0,8 Mg.

Całkowita ilość zinwentaryzowanego azbestu i wyrobów zawierających azbest wynosi 40,9 Mg, natomiast powierzchnia wynosi 4100 m2.
Wyroby azbestowe w Gminie Krupski Młyn to eternit płaski i falisty pokrywający dachy budynków mieszkalnych, inwentarskich, gospodarczych, garaży oraz obiektów przemysłowych.
Narzędziem wspomagającym proces inwentaryzacji była wizja lokalna przeprowadzona na terenie gminy Krupski Młyn służąca wstępnej analizie ilości wyrobów zawierających azbest.
W Gminie Krupski Młyn nie przewiduje się wzrostu ilości wyrobów zawierających azbest z uwagi na obecny całkowity zakaz ich stosowania. Ponadto część właścicieli budynków, których elementy składały się z azbestu w ciągu ostatnich lat wymieniło je na pokrycia bezpieczne dla zdrowia – wyroby te zostały usunięte i unieszkodliwione.
Z uwagi na brak dokładnej inwentaryzacji elementów zawierających azbest, wykonanej w ciągu ostatnich kilkunastu lat nie można określić dokładnej ilości usuniętych wyrobów.
Nie można też wykluczyć, że część elementów zawierających niebezpieczny minerał została usunięta z naruszeniem norm prawnych i zasad bezpieczeństwa.
Przyjęcie i realizacja Programu umożliwi dokładną kontrolę tego zjawiska i pozwoli obiektywnie sklasyfikować odpady oraz zapewni zgodny z prawem proces unieszkodliwiania azbestu i wyrobów z jego zawartością.
Dokonując inwentaryzacji nie oceniono jednocześnie aktualnego stanu pokrycia dachowego i nie określono jego jakości na I, II, lub III stopień pilności. To zadanie wykonane zostanie w późniejszym terminie.
Nominalnie za budynki o I stopniu pilności uznano wszystkie te, które zgłoszone są przez mieszkańców do wymiany pokrycia dachowego w najbliższym czasie a także wszystkie budynki użyteczności publicznej.
 
X.    Diagnoza stanu na terenie Gminy Krupski Młyn
Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 kwietnia 2004 roku w sprawie sposobów i warunków bezpiecznego użytkowania i usuwania wyrobów zawierających azbest nakłada na właścicieli lub zarządców obiektów, urządzeń budowlanych, instalacji przemysłowych lub innych miejsc zawierających azbest obowiązek okresowej kontroli stanu tych wyrobów oraz sporządzenia oceny stanu
i możliwości użytkowania wyrobów zawierających azbest.

Ocenę stanu i możliwości bezpiecznego użytkowania wyrobów zawierających azbest sporządza się zgodnie z załącznikiem nr 1 do w/w rozporządzenia.

Pierwszą kontrolę powinno się przeprowadzić w czasie wykonywania inwentaryzacji. Bezpieczne użytkowanie wyrobów z azbestem jest możliwe po stwierdzeniu braku widocznych uszkodzeń mogących stwarzać warunki dla emisji azbestu do środowiska. Wykorzystywanie wyrobów zawierających azbest w sposób umożliwiający emisję azbestu do środowiska jest niedopuszczalne. Właściciel wyrobów z azbestem sporządza ocenę stanu i możliwości bezpiecznego użytkowania wyrobów w dwu egzemplarzach, zachowując jeden egzemplarz. Oceny przekazuje osobiście lub za pośrednictwem gminy właściwemu organowi nadzoru budowlanego w terminie 30 dni od daty sporządzenia oceny. Jeśli z oceny wynika, że wyroby z azbestem otrzymały stopień pilności I – należy bezzwłocznie przystąpić do organizowania ich usunięcia i zakończenia ich wykorzystywania. Jeśli z oceny wynika, że wyroby z azbestem otrzymały stopień pilności II – należy w czasie do 1 roku ponownie dokonać przeglądu i oceny stanu i możliwości dalszego bezpiecznego użytkowania. Jeśli z oceny wynika, że wyroby z azbestem otrzymały stopień pilności III należy w czasie do 5 lat ponownie dokonać przeglądu
i oceny stanu i możliwości dalszego bezpiecznego użytkowania.

 W trakcie inwentaryzacji zasobów azbestu na terenie Gminy na potrzeby niniejszego programu stan okładzin i pokryć zawierających azbest oceniono wstępnie, bez określania stopnia ich jakości. Jednakże już wstępna analiza pozwala sformułować tezę, że w gminie występują wszystkie trzy stopnie pilności, w tym: domy mieszkalne z przewagą I stopnia a budynki gospodarcze z przewagą II i III stopnia pilności.

Ocena stopni pilności usunięcia eternitu będzie wykonywana na etapie realizacji programu w oparciu o ankiety. Obecnie jako budynki o I stopniu pilności usunięcia płyt zawierających azbest uznano głównie budynki mieszkalne. Do pierwszego stopnia pilności zakwalifikowane zostaną również ewentualnie zgłoszone składowiska zdjętego wcześniej z dachu eternitu (zabezpieczone i składowany na terenie nieruchomości, oczekujące na transport na specjalistyczne składowisko odpadów azbestowych).
W I stopniu pilności znajdą się też budynki, których pokrycia dachowe są uszkodzone przez czynniki atmosferyczne. Pozostałe budynki zakwalifikowane do II i III stopnia pilności będą oczekiwać na wolne środki, zarówno publiczne jak i prywatne, przeznaczone na dofinansowanie ich utylizacji.
 
Z analizy przeprowadzonej inwentaryzacji wnioskować można, że wielkość zasobów materiałów zawierających azbest możliwa jest do unieszkodliwienia w okresie najbliższych lat. Z uwagi na fakt, że większość pokryć znajduje się na budynkach mieszkalnych, kwalifikują się one do I stopnia pilności i winne być zutylizowane bezzwłocznie.

Jedyną metodą unieszkodliwiania odpadów azbestowych jest ich składowanie. Odpady azbestowe mogą być deponowane jedynie na składowiskach odpadów niebezpiecznych przeznaczonych wyłącznie do składowania odpadów azbestowych, na wydzielonych częściach składowisk odpadów niebezpiecznych oraz na wydzielonych częściach składowisk odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne pod warunkiem, że spełnione zostały warunki techniczne dotyczące bezpiecznego składowania odpadów azbestowych.

Postępowanie z wyrobami i odpadami zwierającymi azbest zostały ujęte w czterech grupach procedur: Procedur obowiązujących właścicieli i zarządzających obiektami, instalacjami i urządzeniami zawierającymi azbest lub wyroby zawierające azbest (dotyczących obowiązków w czasie użytkowania obiektów, instalacji i urządzeń oraz dotyczących obowiązków przy usuwaniu wyrobów zawierających azbest). Procedur obowiązujących wykonawców prac polegających na usuwaniu wyrobów zawierających azbest – wytwórców odpadów niebezpiecznych (dotyczących postępowania przy pracach przygotowawczych do usunięcia wyrobów zawierających azbest oraz dotyczących prac polegających na usuwaniu wyrobów zawierających azbest – wytwarzaniu odpadów niebezpiecznych, wraz z oczyszczaniem obiektu instalacji). Procedur obowiązujących prowadzących działalność w zakresie transportu odpadów niebezpiecznych zawierających azbest (dotyczących przygotowania i transportu odpadów niebezpiecznych zawierających azbest oraz obowiązujących zarządzającego składowiskami odpadów niebezpiecznych zawierających azbest) a także procedur dotyczących składowania odpadów na składowisku przeznaczonym do wyłącznego składowania odpadów zawierających azbest lub innym, spełniającym odpowiednie warunki techniczne.
 
XI.    Program usuwania wyrobów zawierających azbest z budynków stanowiących własność osób fizycznych dla Gminy Krupski Młyn
Usuwanie wyrobów zawierających azbest z terenu gminy powinno być zakończone do 2032 roku, zgodnie z kalendarzem założonym przez Radę Ministrów w „Programie usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest stosowanych na terytorium Polski”.
Ze względów organizacyjnych, z uwagi na stosunkowo niewielką ilość materiałów zawierających azbest wstępnie zakwalifikowanych do utylizacji, występujących na terenie gminy Krupski Młyn a także z uwagi na prawdopodobieństwo zwlekania
z wdrożeniem procedury unieszkodliwiania materiału niebezpiecznego i, co za tym idzie możliwość wystąpienia kumulacji prac związanych z utylizacją odpadów zawierających azbest przy końcu okresu przewidzianego do realizacji procesy unieszkodliwiania azbestu, lata przewidziane na realizację programu podzielono na dwa okresy:

- okres I: lata 2009 – 2013        usunięcie 20% odpadów azbestu
- okres II: lata 2013 – 2032        usunięcie 80% odpadów azbestu

W okresie pierwszym krótkoterminowym zawarte są wszystkie cele przygotowawcze i organizacyjne oraz bezpieczne usunięcie około 20 % odpadów zawierających azbest i ich unieszkodliwienie, zabezpieczanie finansowe realizacji projektu, opracowywanie wstępnych raportów z realizacji programu i przedstawianie wyników monitoringu uprawnionym organom. W okresie II celem jest usunięcie pozostałej ilości wyrobów azbestowych, zabezpieczanie finansowe tego procesu oraz opracowywanie raportów końcowych z realizacji programu i przedstawianie wyników monitoringu uprawnionym organom.

Gminny program usuwania wyrobów zawierających azbest powinien nawiązywać do planu gospodarki odpadami i w sposób szczegółowy określać sposób rozwiązania zagrożeń związanych z występowaniem materiałów zawierających azbest.

Program zakłada realizację następujących zadań:
1.Szczegółową inwentaryzację i ocenę stanu wyrobów zawierających azbest oraz utworzenie bazy danych o istniejącej lokalizacji.
Podstawą do opracowania Programu była przeprowadzona inwentaryzacja wyrobów zawierających azbest i utworzenie bazy danych o ich lokalizacji. Wykonany został spis budynków wielorodzinnych i indywidualnych oraz obiektów gospodarczych, w których stwierdzono występowanie azbestu. Uzyskane podczas inwentaryzacji informacje posłużyły utworzeniu bazy danych o nieruchomościach, na których występują wyroby zawierające azbest.
2.Opracowanie mapy zagrożeń działania azbestu i miejsc I stopnia pilności
3.Edukację mieszkańców w zakresie szkodliwości azbestu, obowiązków dotyczących postępowania z wyrobami zawierającymi azbest oraz sposobów bezpiecznego ich usuwania oraz unieszkodliwiania
W ramach edukacji mieszkańców na stronie internetowej Gminy oraz gazetce lokalnej prowadzona będzie kampania informacyjna, w której na bieżąco prezentowane będą:
- akty prawne dotyczące obowiązków postępowania z wyrobami zawierającymi azbest oraz regulujących sposób bezpiecznego ich usuwania i unieszkodliwiani,;
- informacje o zagrożeniu, jakie niesie ze sobą azbest,
- informacje o kolejnych działaniach Gminy podjętych w celu likwidacji azbest,
- wzory wniosków przydatnych w procesie unieszkodliwiania azbestu,
- aktualny wykaz firm posiadających koncesje na demontaż wyrobów zawierających azbest i transport powstałych odpadów.
4. Ewentualne usunięcie wyrobów zawierających azbest z obiektów oświatowych, użyteczności publicznej i innych jednostek budżetowych będących własnością Gminy, o ile występują.
5.Mobilizowanie właścicieli obiektów przemysłowych do usunięcia wyrobów zawierających azbest, o ile występują
Działanie realizowane będzie poprzez system edukacji w zakresie szkodliwości i utylizacji wyrobów azbestowych, informowanie o potencjalnych źródłach uzyskania dotacji, preferencyjnych kredytów i pożyczek na wymianę pokryć dachowych i elewacji z azbestu, dofinansowanie kosztów usunięcia azbestu w tym: załadunku na terenie nieruchomości, transportu i składowania na składowisku odpadów niebezpiecznych, bieżącą aktualizację informacji na stronie internetowej z przebiegu realizacji Programu oraz udzielanie wszelkich informacji mieszkańcom na temat realizacji Programu.
6.Mobilizowanie właścicieli budynków do usunięcia wyrobów zawierających azbest poprzez system pomocy edukacyjnej i finansowej.
Działanie realizowane będzie poprzez system edukacji w zakresie szkodliwości i utylizacji wyrobów azbestowych, informowanie o potencjalnych źródłach uzyskania dotacji, preferencyjnych kredytów i pożyczek na wymianę pokryć dachowych i elewacji z azbestu, dofinansowanie kosztów usunięcia azbestu w tym: załadunku na terenie nieruchomości, transportu i składowania na składowisku odpadów niebezpiecznych, bieżącą aktualizację informacji na stronie internetowej z przebiegu realizacji Programu oraz udzielanie wszelkich informacji mieszkańcom na temat realizacji Programu.
7.Odbiór odpadów azbestowych z nieruchomości osób fizycznych, wspólnot mieszkaniowych i innych w celu utylizacji.
Odbiór odpadów azbestowych z nieruchomości osób fizycznych, wspólnot mieszkaniowych i innych będzie następował na wniosek właściciela obiektu, jego zarządcy lub władającego. Złożone wnioski o dofinansowanie będą realizowane według kolejności wpływu do wysokości kwoty zabezpieczonej w budżecie na dany rok kalendarzowy. Termin odbioru odpadów z terenu nieruchomości uzgadniać będzie przedstawiciel firmy transportowej z właścicielem nieruchomości. Wszystkie czynności związane z załadunkiem i transportem przeprowadzone zostaną zgodnie
z obowiązującym Rozporządzeniem Ministra Gospodarki w sprawie sposobów bezpiecznego użytkowania oraz warunków usuwania wyrobów zawierających azbest.
Odbiór odpadów zawierających azbest od właściciela oraz ich przekazanie na składowisko potwierdzone będzie kartą przekazania odpadów.
Przewoźnik rozliczać się będzie za wykonaną usługę z Gminą Krupski Młyn.
8.Oczyszczenie terenu gminy z „dzikich wysypisk” z odpadami zawierającymi azbest, o ile występują.
Działania tego typu realizowane będą w procesie edukacji związanej z postępowaniem z odpadami azbestowymi, systematycznie budującym świadomość społeczną, eliminującym powstawanie „dzikich” wysypisk tych odpadów. Na bieżąco przeprowadzony będzie także monitoring występowania „dzikich” wysypisk z odpadami zawierającymi azbest, a w przypadku stwierdzenia ich występowania będą one likwidowane zgodnie z obowiązującymi przepisami.
9.Przeznaczenie części środków finansowych z budżetu Gminy na realizację programu, w tym podjęcie działań w kierunku pozyskania funduszy ze źródeł zewnętrznych na realizację programu.
Środki na realizacje Programu uchwalać będzie rokrocznie Rada Gminy Krupski Młyn w budżecie gminy.
Gmina Krupski Młyn podejmie starania w celu pozyskiwania funduszy ze źródeł zewnętrznych, w szczególności Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, funduszy Unii Europejskiej oraz innych.
W przypadku pozyskania funduszy z wyżej wymienionych źródeł kwota przeznaczona na realizację Programu ulegnie zwiększeniu, co przyspieszy proces usuwania azbestu z terenu Gminy.
10.Udzielanie pomocy finansowej osobom fizycznym, wspólnotom mieszkaniowym w usuwaniu odpadów zawierających azbest.
Gmina Krupski Młyn częściowo sfinansuje koszty demontażu, załadunku na terenie nieruchomości odpadów zawierających azbest, transportu tych odpadów oraz ich składowania i utylizacji. Ilość usuniętych ton wyrobów zawierających azbest w danym roku uzależniona będzie od ilości środków finansowych pochodzących z funduszy własnych i zewnętrznych.
11.Bieżący monitoring realizacji programu.
Elementem zarządzania Programem jest jego systematyczne monitorowanie.
W ramach działań monitoringowych określone zostaną zmiany w ilości wyrobów zawierających azbest w Gminie Krupski Młyn w kolejnych latach realizacji Programu. Wskaźnikami monitoringu będą ilości zutylizowanych w danym roku odpadów zawierających azbest oraz ilości wyrobów azbestowych pozostałych jeszcze do likwidacji.
13.Opracowywanie raportów z realizacji programu.
14.Okresowa weryfikacja i aktualizacja programu.
Realizacja Programu jest procesem długofalowym, z perspektywą do 2032 roku, tak więc zakłada się jego aktualizację celem dostosowania do zmieniających się warunków prawnych, finansowych i możliwości realizacyjnych.

Główny cel realizacji planu to ochrona ludności i ziemi w szczególności wyeliminowanie negatywnych skutków zdrowotnych u mieszkańców gminy spowodowanych azbestem oraz likwidacja oddziaływania azbestu na środowisko.

Program usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest dla Gminy Krupski Młyn realizowany będzie zgodnie z etapami założonymi w dokumentach wyższego rzędu.
Program przewiduje dwa etapy. Etap przygotowawczy (organizacyjny) składający się z:
- przygotowania „Programu usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest dla Gminy Krupski Młyn” z wstępną inwentaryzacją wyrobów zawierających azbest,
- inwentaryzacji wyrobów zawierających azbest
- oceny stanu wyrobów
- utworzenia komputerowej gminnej bazy danych
- kampanii informacyjnej o szkodliwości azbestu
Drugi etap realizacji Programu (inwestycyjny) zakłada:
- podpisanie umowy z firmą utylizującą wyroby zawierające azbest lub oddzielnie z firmą dokonującą demontaż płyt i firmą transportową wywożącą odpad azbestowy na składowisko,
- zabezpieczenie własnych środków finansowych,
-współpracę z instytucjami, w których dyspozycji pozostają środki, które mogą być wykorzystane do dofinansowania realizacji programu (samorząd wojewódzki – RPO, PROW, Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej),
- usuwanie wyrobów zawierających azbest z terenu gminy,
- likwidację ewentualnych, „dzikich wysypisk” z odpadem azbestowym,
- monitoring realizacji planu.
 
XII.    Harmonogram realizacji „Programu usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest z terenu Gminy Krupski Młyn”
Tabela zamieszczona poniżej zawiera szczegółowe zestawienie przedsięwzięć oraz planowane terminy realizacji poszczególnych elementów „Programu usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest z terenu Gminy Krupski Młyn” w latach 2009 - 2032:

1.    Opracowanie „Programu usuwania wyrobów zawierających azbest z terenu Gminy Krupski Młyn”
2.    Organizacja kampanii informacyjnej o szkodliwości azbestu i bezpiecznym użytkowaniu i usuwaniu wyrobów zawierających azbest, poprzez przygotowanie:
-ulotek,
- wkładek do prasy lokalnej,
-stałej informacji na stronie internetowej Gminy.
3.    Coroczna aktualizacja bazy danych o rodzaju, ilości i miejscach występowania azbestu na terenie gminy
4.    Opracowanie mapy zagrożeń działania azbestu.   
5.    Wypracowanie polityki dotyczącej likwidacji wyrobów zawierających azbest   
6.    Założenie i prowadzenie rejestru wniosków o sfinansowanie utylizacji eternitu oraz realizacja na podstawie stopnia pilności stanu wyrobów zawierających azbest.   
7.    Podjęcie działań w kierunku pozyskania funduszy ze źródeł wewnętrznych na realizację programu.   
8.    Podjęcie działań w kierunku pozyskania funduszy ze źródeł zewnętrznych na realizację programu.   
9.    Ogłoszenie z uwzględnieniem przepisów prawa zamówień publicznych informacji o przystąpieniu do realizacji Programu, wyłonienie wykonawców zadania odpowiedzialnych za demontaż i transport odpadów, podpisywanie kontraktów.   
10.    Usuwanie wyrobów zawierających azbest z obiektów użyteczności publicznej i innych jednostek budżetowych będących własnością Gminy   Podmioty posiadające stosowne pozwolenia,
11.    Usuwanie wyrobów zawierających azbest z obiektów należących do osób fizycznych, prawnych i innych    Podmioty posiadające stosowne pozwolenia,
12.    Bieżący monitoring realizacji Programu   
13.    Przedstawienie Radzie Gminy sprawozdania z realizacji programu zgodnie z ustawą.   
 
XIII.    Finansowanie programu
Stosowanie  przez  kolejne  lata  wyrobów  azbestowych  w  budownictwie wpłynęło   na jego nagromadzenie w gospodarstwach i obiektach budowlanych. Obecnie wyeliminowanie wyrobów zawierających azbest jest procesem kosztownym
i wieloletnim. Nie można również założyć równomiernego realizowania Programu. Tempo usuwania azbestu w gminie zależeć będzie przede wszystkim od:
-    stopnia upowszechnienia celowości eliminacji azbestu wśród mieszkańców,
-    sytuacji finansowej społeczeństwa,
-    wprowadzenia motywacyjnej polityki finansowej przez gminę i inne instytucje zewnętrzne,
-    wieku wyrobu z azbestu (wraz z upływem czasu stan wyrobów zawierających azbest będzie ulegał stopniowemu pogorszeniu, spowodować to może kumulację odpadów azbestowych pod koniec realizacji Programu w latach 2020-2032).
Zakłada się ujęcie w Gminnym Funduszy Ochrony Środowiska zadań polegających na dofinansowaniu usuwania wyrobów azbestowych. Gmina Krupski Młyn sfinansuje tylko część kosztów ponoszonych przez właścicieli obiektów. Przyjmuje się zasadę, że poziom dofinansowania zaakceptowanych wniosków ze środków Gminnego Funduszu Ochrony Środowiska Gminy Krupski Młyn kosztów poniesionych na demontaż, transport oraz utylizację odpadów będzie ustalana corocznie a maksymalny poziom dofinansowania dla jednego wniosku będzie umieszczany w ogłoszeniu o naborze wniosków. Gmina nie pokryje wydatków większych niż zostanie to zamieszczone w ogłoszeniu.
Częściowemu sfinansowaniu podlegać będą koszty:
-    demontażu;
-    załadunku na terenie nieruchomości odpadów zawierających azbest;
-    transportu tych odpadów;
-    ich składowania i utylizacji.
Dofinansowanie dla uczestników polegać będzie na jednorazowym zwrocie części kosztów poniesionych w związku z realizacją prac. Wysokość pomocy finansowej z budżetu Gminy  będzie ustalana corocznie i ujęta w informacji o naborze wniosków. Także poziom dofinansowania zostanie ustalony każdorazowo na dany rok i zostanie podany w ogłoszeniu.
Dofinansowanie odbywać się będzie głównie ze środków Gminnego Funduszu Ochrony Środowiska ewentualnie ze środków budżetowych uchwalanych przez Radę Gminy na poszczególne lata realizacji programu. Gmina będzie starała się pozyskiwać dodatkowe środki na realizację niniejszego Programu ze źródeł zewnętrznych tzn: Powiatowego i Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Narodowego Funduszu  Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, funduszy Unii Europejskiej, Fundacji EkoFundusz oraz innych dostępnych źródeł.
W przypadku pozyskania dodatkowych funduszy kwota dostępna dla właścicieli mogących usunąć szkodliwe pokrycie dachowe może ulec zwiększeniu – zostanie to podane do wiadomości mieszkańców w stosownym ogłoszeniu. W związku z tym kwota przeznaczona na realizację Programu może ulec zmianie, co jednocześnie przyspieszy proces usuwania azbestu z terenu Gminy. Informacja o innych  źródłach pomocy oraz
o ich wysokości ujęta zostanie w ogłoszenie o naborze wniosków i nie będzie ulegała zmianie przez cały okres realizacji projektu w danym roku.
W Programie założono, że usuwanie wyrobów zawierających azbest będzie się odbywać ze wsparciem finansowym Gminy w latach 2009-2032. Zakłada się, że w kolejnych latach ilość wniosków deklarujących udział w programie może wzrastać ze względu na widoczne efekty ekologiczne uzyskane w pierwszym roku działania programu, wzrost edukacji ekologicznej mieszkańców w tym zakresie oraz uświadomienie mieszkańcom realnej możliwości uzyskania pomocy finansowej na demontaż, odbiór i utylizację materiałów zawierających azbest.
Wsparcie dotyczyć będzie sfinansowania tylko części kosztów: demontażu, zabezpieczenia, transportu i unieszkodliwiania wyrobów. Zabezpieczenie pozostałych środków będzie należało do właściciela budynku. Gmina będzie starała się pomóc właścicielom budynków i pozyskać dodatkowe środki z innych źródeł niż Gminny Fundusz Ochrony Środowiska. Jednym z aspektów realizacji Programu jest pomoc w poszukiwaniu źródeł finansowania w postaci dotacji, kredytów i pożyczek preferencyjnych osobom fizycznym, wspólnotom mieszkaniowym, innym właścicielom zasobów mieszkaniowych i przedsiębiorcom  na wymianę pokryć dachowych i elewacji zawierających azbest. Wszyscy zainteresowani poszukiwaniem źródeł finansowania będą mogli skorzystać z pomocy i informacji udzielanych przez pracowników Urzędu Gminy.
Szczegółowe warunki pomocy finansowej dla osób podejmujących się usunięcia i unieszkodliwiania wyrobów zawierających azbest będą podawane do publicznej wiadomości po zabezpieczeniu środków na dany rok.
 
XIV.    Podsumowanie
Pomimo wprowadzenia zakazu stosowania azbestu w nowych budynkach i technologiach będzie on elementem struktury wielu obiektów jako materiał wbudowany jeszcze przez kilkadziesiąt lat. Należy pamiętać, że nie jest szkodliwa sama obecność i w budynku materiałów zawierających azbest. Niebezpieczeństwo pojawia się w wyniku nieprawidłowego obchodzenia się z tymi elementami, na skutek czego mogą one stać się niebezpieczne będąc źródłem emisji włókien azbestowych do powietrza.
Bardzo ważne jest zastosowanie się właścicieli i zarządców obiektów budowlanych o obowiązku prowadzenia okresowych kontroli i oceny stanu technicznego wyrobów zawierających azbest oraz przekazywania właściwym jednostkom danych o ilości, stanie i miejscu występowania azbestu. Pozwoli to na uzyskanie pełnej wiedzy na ten temat  podejmowanie przez jednostki samorządowe skutecznych działań mających na celu pomoc właścicielom obiektów w usuwaniu i unieszkodliwianiu azbestu. Istotna jest również świadomość przedsiębiorców wykonujących prace związane z usuwaniem wyrobów zawierających azbest. Wykonywanie tych prac wyłącznie przez wyspecjalizowane i uprawnione w tym zakresie firmy, pozwoli wyeliminować zagrożenie wynikające z nieprawidłowego ich prowadzenia.
 Z tego względu jednym z głównych celów niniejszego programu jest przybliżenie jak najszerszym kręgom społeczeństwa problematyki bezpiecznej eksploatacji i usuwania wyrobów zawierających azbest.
Zaproponowana przez Gminę forma dofinansowania dla właścicieli obiektów i urządzeń zawierających azbest, stawia jako warunek pomocy, spełnienie wszystkich wymogów formalnych dotyczących informowania o tych wyrobach oraz prowadzenia prac przy usuwaniu azbestu. Upowszechnienie programu będzie skutkowało podnoszeniem świadomości społeczności lokalnej w zakresie zagrożeń związanych z eksploatacją i usuwaniem azbestu. Przewiduje się, że w następnych latach Gmina będzie otrzymywać coraz więcej zgłoszeń o miejscach występowania azbestu, co przyczyni się do lepszej wiedzy na temat ilości azbestu. Pozwoli to lepiej poznać potrzeby w tym zakresie, precyzyjniej planować środki niezbędne do wydania na ten cel oraz stopniowo wyeliminować wyroby azbestowe z otoczenia, co jest celem programu.
Jednym z głównych celów niniejszego programu jest przybliżenie jak najszerszym kręgom społeczeństwa problematyki bezpiecznej eksploatacji i usuwania wyrobów zawierających azbest.
Zaproponowana przez gminę forma dofinansowania do usuwania, transportu i unieszkodliwiania materiałów budowlanych zawierających azbest pozwoli na pewnego rodzaju „odciążenie” właścicieli posesji, czy też zarządzających i władających posesjami i pokrycie części kosztów związanych z planowanymi przez nich inwestycjami mającymi a celu usunięcie azbestu.

 

Login Form